Η αυλαία έπεσε οριστικά για έναν από τους τελευταίους μεγάλους της «χρυσής» γενιάς του ελληνικού πολιτισμού. Ο Στέφανος Ληναίος, ο άνθρωπος που ταύτισε το όνομά του με το ήθος, την κοινωνική προσφορά και την ανυποχώρητη δράση, άφησε την τελευταία του πνοή το Σάββατο 18 Απριλίου, σε ηλικία 98 ετών. Μέχρι το τέλος, παρέμεινε αυτό που υποσχέθηκε στον εαυτό του από παιδί: ένας άνθρωπος «ωφέλιμος».
Στο Θέατρο «Άλφα», το καλλιτεχνικό του σπίτι στην οδό Πατησίων, ο Ληναίος δεν έχτισε απλώς έναν θίασο, αλλά ένα προπύργιο ελεύθερης σκέψης. Μαζί με την αχώριστη σύντροφό του στη ζωή και τη σκηνή για 67 ολόκληρα χρόνια, την Έλλη Φωτίου, αποτέλεσαν ένα μοναδικό πρότυπο αφοσίωσης και κοινής πορείας.
Γεννημένος στη Μεσσήνη το 1928 ως Διονύσιος Μυτιληναίος, ο Στέφανος Ληναίος θήτευσε δίπλα στον Σωκράτη Καραντινό και ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη φημισμένη δραματική σχολή RADA του Λονδίνου. Το ντεμπούτο του στο θέατρο «Κοτοπούλη» το 1954 ήταν η αρχή μιας διαδρομής που θα τον έφερνε σε όλα τα μεγάλα αθηναϊκά θέατρα.
Πάντα όμως, η τέχνη του ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τα κοινά. Ως Γενικός Γραμματέας του ΣΕΗ την περίοδο 1965-1967, έδωσε μάχες για τα δικαιώματα των ηθοποιών —με κορυφαία την κατάκτηση της αργίας της Δευτέρας— πριν η δικτατορία διαλύσει το σωματείο και τον οδηγήσει στην αυτοεξορία στο Λονδίνο. Από εκεί, μέσα από τα μικρόφωνα του BBC και της Deutsche Welle, έγινε η φωνή του αντιδικτατορικού αγώνα, μεταφέροντας το μήνυμα της ελευθερίας σε όλη την Ευρώπη.
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα το 1970, ίδρυσε με την Έλλη Φωτίου το «Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο». Ανέβασε περισσότερα από 40 έργα, με σταθμούς όπως το «Καληνύχτα Μαργαρίτα» και το εμβληματικό «Δεν Πληρώνω, Δεν Πληρώνω». Η σχέση του με τον Ντάριο Φο ήταν βαθιά πνευματική· ο Ιταλός νομπελίστας τον ενέπνευσε να βλέπει το θέατρο ως έναν ζωντανό οργανισμό που συνομιλεί απευθείας με την κοινωνία και το κοινό.
Παρά το πέρασμά του από τα έδρανα της Βουλής το 1989 με το ΠΑΣΟΚ, ο Ληναίος κατάλαβε γρήγορα πως η δική του αποστολή δεν ήταν το «επάγγελμα» του πολιτικού. «Η τέχνη υπηρετεί την αλήθεια», έλεγε χαρακτηριστικά, επιλέγοντας να παραμείνει ενεργός πολίτης μέσα από την αρθρογραφία και τη δράση του στο σωματείο, μακριά από κομματικές σκοπιμότητες.
«Δεν ξέρω αν υπήρξα σπουδαίος ηθοποιός, ήμουν όμως πάντοτε αληθινός», είχε εξομολογηθεί πρόσφατα. Και αυτή η αλήθεια ήταν που τον έκανε αγαπητό σε γενιές θεατών. Επιθυμία του ίδιου και της οικογένειάς του ήταν η αποτέφρωση, η οποία πραγματοποιήθηκε σήμερα το πρωί στη Ριτσώνα σε στενό κύκλο.
Ο Στέφανος Ληναίος φεύγει αφήνοντας πίσω του ένα κενό, αλλά και μια σπουδαία παρακαταθήκη, ότι ο καλλιτέχνης οφείλει να είναι παρών στις δυσκολίες της εποχής του, πάντα με το κεφάλι ψηλά και την καρδιά δοσμένη στον άνθρωπο.
