Βραδάκι στον Ταύρο, με ένα δροσερό αεράκι και μέσα από ένα φωτισμένο κοχύλι εμφανίζεται ο καλός ηθοποιός του θεάτρου μας Γεράσιμος Γεννατάς φορώντας ένα ωραίο κοστούμι και κρατώντας ψηλά το μπουζούκι του, ενώ στα μεγάφωνα ακούγεται το τραγούδι «Περασμένες μου αγάπες».
- Από τη Μαρία Ανδρέου
Οι μουσικοί της ζωντανής ορχήστρας φωνάζουν «Χιώτης μάμπο» και το κοινό -δεν έπεφτε καρφίτσα- χειροκροτεί θερμά και παρατεταμένα. Το «Εnjoy» έζησε όλο τον παλμό και το πάθος, σε μια από τις πιο επιτυχημένες θεατρικές παραστάσεις του καλοκαιριού.
Το θεατρικό έργο «MANOLIS – Καρδιά σε τέσσερις χορδές» σε σκηνοθεσία της Ιόλης Ανδρεάδη ήρθε αυτό το καλοκαίρι στο Αίθριο του Κέντρου Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος», σε παραγωγή του Κέντρου Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού, για να μάθει στις νέες γενιές και να θυμίσει στις παλαιότερες ποιος ήταν ο μεγάλος δεξιοτέχνης του μπουζουκιού Μανώλης Χιώτης. Ενα ξεχωριστό ταξίδι στη ζωή και τη μουσική του παγκόσμιου και αιώνιου Μανώλη Χιώτη, που εκτυλίσσεται πάνω σε ένα μαγικό πάλκο, με την Ιόλη Ανδρεάδη και τον Αρη Ασπρούλη να υπογράφουν το πρώτο θεατρικό έργο για τον μεγαλοφυή και πρωτοπόρο Ελληνα μουσικό που θα σας συγκινήσει και θα σας συνεπάρει μέσα στο καλοκαίρι.
Ταλαντούχοι ηθοποιοί και τραγουδιστές όπως οι Γεράσιμος Γεννατάς, Πίτσα Παπαδοπούλου, Πέννυ Μπαλτατζή, Βανέσα Αδαμοπούλου, Αργύρης Αγγέλου, Βασίλης Μαργέτης, Ελένη Μισχοπούλου, Κωνσταντίνος Μουταφτσής, Θάνος Κόνιαρης και οι μουσικοί Παύλος Παφρανίδης, Βαγγέλης Καλαμάρας, Κατερίνα Σεγκούνα-Πλιόγκου, Κωνσταντίνος Σαπούνης και Κώστας Μπουντούρης θα σας κάνουν να χορέψετε ενώ είστε καθισμένοι στις καρέκλες σας.
Πάνω σε ένα μαγικό πάλκο, μέσα σε έναν κόσμο μεταξύ πραγματικότητας και ονείρου, ο Μανώλης Χιώτης και τα κοντινά στη ζωή του πρόσωπα μιλούν σε πρώτο ενικό. Εξομολογούνται. Οχι φήμες. Οχι ψευδείς ιστορίες. Μόνο αλήθειες… Ο Γεράσιμος Γεννατάς μάς αναφέρει ότι η παράσταση έχει έναν σκοπό: να αναδείξει τον πυρήνα του ήθους και του σύμπαντος που αποτέλεσε ο σπουδαίος αυτός δημιουργός. Εναν πυρήνα σημαδεμένο από την απώλεια του πατέρα του στα 17 του χρόνια, τον πόνο από τα διαζύγιά του, τον φθόνο, τη σκληρή δουλειά -ο Χιώτης δούλευε σχεδόν 24 ώρες το 24ωρο-, αλλά και την επιτυχία, την αναγνώριση στην Ελλάδα και την Αμερική, την έμπνευση, τον έρωτα, την τόλμη, την πρωτοπορία, την τιμιότητα και την ανθρωπιά ενός ανθρώπου που έφυγε νεότατος στα 50 του χρόνια.
Με την παρουσία σημαντικών τραγουδιών όπως «Περασμένες μου αγάπες», «Ηλιοβασιλέματα», «Ο πασατέμπος», «Το γκαρσόνι», «Σβήσε τη φλόγα», «Απόψε φίλα με», «Μοιάζεις κι εσύ σαν θάλασσα» και άλλων μεγάλων επιτυχιών, ο θεατής καταδύεται στην ψυχή του παγκόσμιου και αιώνιου Μανώλη Χιώτη. Το έργο παρακολουθεί μοναδικά τη ζωή του Μανώλη Χιώτη από τη γέννηση μέχρι τον θάνατό του, με σταθμούς-κλειδιά και μεγάλες στιγμές στην καλλιτεχνική του πορεία, αλλά και στην προσωπική του ζωή, εκεί όπου, ιδιωτικά, κρίνεται η επαφή του ανθρώπου με το Θείο και το αν κάθε άνθρωπος πήρε και έδωσε εκείνο το μερίδιο αγάπης για το οποίο ήταν προορισμένος.
Μάλιστα, ο γιος του Μανώλη Χιώτη, ο Διαμαντής Χιώτης, γράφει για το θεατρικό έργο, στο οποίο συνεισέφερε κι εκείνος με την τρυφερή και διεισδυτική του ματιά και καθ’ όλη τη διαδρομή αυτής της προσπάθειας για την απόδοση της μοναδικής κληρονομιάς του πατέρα του στο ελληνικό πεντάγραμμο: «Οπως ένα τραγούδι εξομολογείται μια ιστορία, έτσι και η Ιόλη Ανδρεάδη με τον Αρη Ασπρούλη αγκάλιασαν σταθμούς της ζωής του Μανώλη και τους επένδυσαν με τα τραγούδια του. Γίνονται αναφορές μέσω ενός ονείρου σε κάποιες καταστάσεις που ήταν “απείραχτες”, με ευγένεια, χωρίς να προσβάλλει. Οπως και διορθώνει κάποιους μαέστρους της σαχλαμάρας που έχουν ξεπηδήσει κατά καιρούς “γνωρίζοντας”, και καλά, τον Χιώτη… Η Ιόλη και ο Αρης εργάστηκαν με αφομοίωση, κατανόηση, στοργική μεταχείριση στα του Μανώλη και τον έντυσαν με το πανωφόρι του σεβασμού, ραμμένο με την τέχνη τους. Αυτά τα κομμάτια της ζωής του Μανώλη έχουν περιτυλιχτεί με αγάπη και αλήθεια, με την καθοδήγηση της σκηνοθέτιδας Ιόλης και τις ευαισθησίες των ηθοποιών».
Κύριε Γεννατά, τι ήταν ο Μανώλης Χιώτης για το ελληνικό τραγούδι;
Πραγματικά δεν μπορεί να χωρέσει το μέγεθος του Μανώλη Χιώτη σε δυο τρεις προτάσεις. Ο Μανώλης Χιώτης πρώτα από όλα για μένα ήταν μια τρυφερή ψυχή, μια τρυφερή καρδιά, ένας αξιοπρεπής άνθρωπος, γενναιόδωρος, με πολύ όμορφο εσωτερικό κόσμο, με πάθος, με ομορφιά. Φυσικά, για τον χώρο της μουσικής ήταν ένα μεγάλο κεφάλαιο. Ηταν ο μουσικός που έβαλε τέσσερις χορδές στο μπουζούκι και κατάφερε να το καθιερώσει στα σαλόνια, στους αστούς, στα μεγάλα μουσικά κέντρα της εποχής. Ο Μανώλης Χιώτης είχε δύσκολα νεανικά χρόνια, καθώς έμαθε ότι ο πατέρας του δολοφονήθηκε όταν αυτός ήταν 17 χρονών, στο μουσικό κέντρο που διατηρούσε, και αυτό τον τραυμάτισε ψυχικά. Ο ίδιος δούλεψε πολύ στη ζωή του, έπαιζε μουσική στα νυχτερινά κέντρα, εμφανιζόταν με τη Μαίρη Λίντα σε πολύ γνωστές ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου, έκανε συναυλίες στο εξωτερικό, ηχογραφούσε τραγούδια στο στούντιο. Με τη Μαίρη Λίντα κάνουν μαζί ανεπανάληπτο ντουέτο που κυριάρχησε στο ελληνικό τραγούδι μέχρι το 1966, οπότε και χώρισαν, αφού είχαν παντρευτεί το 1959. Ωστόσο, ο Χιώτης είχε κάνει και έναν πρώτο γάμο, το 1954, με την τραγουδίστρια και στιχουργό Ζωή Νάχη και απέκτησε μαζί της δύο παιδιά. Ο Χιώτης με τις ενορχηστρώσεις του και τις φωνές της Μαίρης Λίντα, του Γρηγόρη Μπιθικώτση, του Στέλιου Καζαντζίδη και της Μαρινέλλας έκανε τα έργα του Θεοδωράκη αλλά και του Χατζιδάκι -του οποίου υπήρξε για καιρό σολίστας- να αποκτήσουν λαϊκή απήχηση. Ο Μανώλης Χιώτης υπήρξε μία προσωπικότητα που άλλαξε την ιστορία και την εξέλιξη της μουσικής στην Ελλάδα. Η καινοτομία των τεσσάρων χορδών στο μπουζούκι, που αυτός εφάρμοσε πρώτος, το έκανε αποδεκτό σε όλη την Ελλάδα.
Πώς σας έγινε η πρόταση για τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην παράσταση «MANOLIS»;
Ημουν την εβδομάδα του Πάσχα στη Νέα Υόρκη για κάποιες θεατρικές παραστάσεις και πριν φύγω για την Ελλάδα μού έγινε η πρόταση για τον ρόλο του Μανώλη Χιώτη, την οποία και αποδέχθηκα με μεγάλη χαρά, κυρίως γιατί ήξερα τους συγγραφείς της παράστασης, την Ιόλη και τον Αρη. Ο Μανώλης Χιώτης ήταν μια εμβληματική προσωπικότητα με ήθος, ένας γοητευτικός άνδρας, κτητικός, με πάθος, που έγινε αποδεκτός μέχρι και στον Λευκό Οίκο, έπαιξε για τον πρόεδρο των ΗΠΑ και του δόθηκε και πράσινη κάρτα λόγω του ταλέντου του. Ο Μανώλης έκανε και ως άνθρωπος πολλές φιλανθρωπίες, ευεργεσίες, αλλά δεν τις κοινοποιούσε. Πώς θα μπορούσα να αρνηθώ έναν τέτοιο ρόλο ζωής; Το θέατρο για μένα θα πρέπει να μεταφέρει τις ζωές δημιουργών που άλλαξαν με τη ζωή τους και την τέχνη τους τις ζωές πολλών ανθρώπων, γιατί το θέατρο είναι και εκπαιδευτικό εκτός των άλλων. Κλήθηκα να μεταφέρω φέτος το καλοκαίρι σκέψεις, συναισθήματα και να διαχειριστώ τη γεμάτη ζωή του Χιώτη με τα δικά μου αποστάγματα, τα υποκριτικά. Για μένα ο Χιώτης ήταν ένα σπουδαίος καλλιτέχνης και άνθρωπος, γιατί είχε ένα εσωτερικό παράστημα, ένα στιβαρό, δωρικό παράστημα, που εκπορεύεται από την ανοιχτή καρδιά και τη ζεστή ψυχή του. Δεν έβαζε μόνο τεχνική στο μπουζούκι, αλλά και ψυχή. Οι μελωδίες και οι συνθέσεις του ήταν πρωτοπόρες. Για μένα η έμπνευση, η αισθητική πηγάζουν από την προσωπικότητα του καλλιτέχνη.
Γιατί το μπουζούκι ήταν παρεξηγημένο ως μουσικό όργανο;
Το μπουζούκι ήρθε από τη Μικρά Ασία μαζί με τους πρόσφυγες και καθιερώθηκε στα ταβέρνες των προσφυγικών συνοικιών και μιλούσε στις καρδιές των πονεμένων ανθρώπων. Από μόνο του το μπουζούκι είναι ένα όργανο με τρομακτική ενέργεια, σου προκαλεί ανάταση ψυχής, έχει έναν ιδιαίτερο ήχο, που ξεσηκώνει την ψυχή του ανθρώπου. Ο Χιώτης, ζώντας σε ένα σταυροδρόμι μουσικών ακουσμάτων, υφών και ήχων στην Θεσσαλονίκη, ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση, αγάπησε πολύ αυτό το μουσικό όργανο. Το μπουζούκι είναι το μουσικό όργανο της Ελλάδας. Σε μια παγκοσμιοποιημένη μουσική βιομηχανία ο ήχος του μπουζουκιού ξεχωρίζει από τη… σούπα! Το μπουζούκι δεν μπορεί να αφομοιωθεί μέσα στη σούπα, γιατί εκφράζει την ψυχή, γίνεται κομμάτι του Ελληνα. Του Ελληνα που πονά και χαίρεται. Το μπουζούκι γεννήθηκε, κατασκευάστηκε για να εκφράζει βαθιά συναισθήματα. Το μπουζούκι ταιριάζει με την ψυχή του ανθρώπου και του δίνει χαρά, αλλά και παρηγοριά.
Η παράσταση έχει ήδη αγκαλιαστεί από τον κόσμο. Γεμάτη η αυλή του Ελληνικού Κόσμου. Γιατί ο κόσμος συρρέει να δει τη ζωή του Χιώτη;
Γιατί η παράσταση κινείται στον χώρο του ονείρου. Ο Χιώτης ονειρεύτηκε τον κόσμο και τα κατάφερε να τον δει… Τον κατέκτησε με τη μουσική του. Ταξίδεψε με το μπουζούκι του από την Κωνσταντινούπολη μέχρι την Ουάσινγκτον. Κάποιες στιγμές η παράσταση ακροβατεί ανάμεσα στο φανταστικό και το πραγματικό, μπαίνει στο μυαλό του Χιώτη, στις σκέψεις του, ασχολείται με το υποσυνείδητό του. Βλέπουμε να φαντάζεται τον πατέρα του άγγελο με φτερά στον ουρανό και καπάκι τον βλέπουμε να χάνει ο ίδιος τη ζωή του μόλις στα 50 του χρόνια. Ο Χιώτης ως άνθρωπος, θα το λέω και θα το ξαναλέω, είχε ένα τεράστιο ηθικό παράστημα, μια υπερηφάνεια ελληνική. Δεν είχε καμία ανασφάλεια σε σχέση με το τι αξίζει στο μουσικό γίγνεσθαι, γιατί είχε βαθιά γνώση, τεχνική πάνω στο μπουζούκι, είχε αυτοπεποίθηση που πήγαζε από την εργατικότητά του πάνω στην τέχνη. Ο Χιώτης ήταν το Νο 1 στον χώρο της διασκέδασης το 1960. Εγραφε μουσική και τραγούδια και τα παρουσίαζε σε κέντρα διασκέδασης που έμοιαζαν σαν σκηνικό, ήταν όλα πολύ προσεγμένα, είχαν μια ομορφιά, μια αρχοντιά. Ο Χιώτης δεν είχε αντίπαλο, ήταν κορυφή. Ανακάλυπτε στη δισκογραφία ταλέντα, φωνές και όλοι οι μεγάλοι συνθέτες, όπως ο Χατζιδάκις, ο Θεοδωράκης, ήθελαν να συνεργαστούν μαζί του, να πάρουν από αυτόν, το ταλέντο του. Αν ο Χιώτης είχε γεννηθεί στο εξωτερικό, η ζωή του, η καριέρα του θα είχε διαφορετική εξέλιξη, θα είχε διεθνή απήχηση γιατί ήταν ένας δεξιοτέχνης στο μουσικό όργανο που έπαιζε.
Ηταν και βαθιά ερωτικός άνθρωπος. Παντρεύτηκε τρεις γυναίκες. Τις αγάπησε και τις τρεις;
Ο Χιώτης ήταν αληθινός άνθρωπος. Την πρώτη του γυναίκα, τη Ζωή Νάχη, την παντρεύτηκε πιτσιρίκα, την ερωτεύτηκε μεμιάς και τη ζήτησε σε γάμο από τη μητέρα της. Μαζί απέκτησαν δύο παιδιά. Τη Μαίρη Λίντα την ερωτεύτηκε και την αγάπησε πάρα πολύ. Ηταν μαζί ντουέτο. Αυτή ήταν παιδί θαύμα στο τραγούδι. Της είχε πει, ενώ ήταν παντρεμένος, ότι, αν του φτάσει μέχρι τον ώμο στο ύψος, θα την παντρευτεί, κι έτσι κι έγινε. Χώρισε και την παντρεύτηκε. Η Μαίρη Λίντα ήταν η μούσα του. Οταν χώρισαν, πόνεσε πάρα πολύ. Η Μαίρη Λίντα αργότερα είχε πει ότι ήταν λάθος που χώρισε από τον Χιώτη. Στη συνέχεια ο Χιώτης, μετά το διαζύγιο του με τη Λίντα, παντρεύτηκε την ηθοποιό και τραγουδίστρια Μπέμπα Κυριακίδου. Δεν απέκτησε με τη Λίντα και την Κυριακίδου παιδιά. Πιστεύω ότι κάθε δημιουργός, κάθε καλλιτέχνης, βρίσκει τις μούσες του και ο Χιώτης τις βρήκε. Πάντως ο Χιώτης ήταν πολύ αξιοπρεπής, δίκαιος, ευγενικός και γενναιόδωρος με τις γυναίκες της ζωής του. Με τη Λίντα θεωρώ ότι τους έφαγε η πολλή δουλειά. Το ζευγάρι αυτό πρέπει να ξεκουραζόταν τέσσερις ώρες την ημέρα. Δούλευαν πολύ σκληρά. Επίσης η Λίντα δεν απέκτησε παιδί μαζί του και αυτό ήταν κάτι που θα πρέπει να τους είχε πονέσει.
Από την παράσταση φεύγει κανείς με μια ηθική ανάταση. Οι άνθρωποι αυτοί, ο Χιώτης, η Λίντα, έζησαν σε εποχές με αξίες και ιδανικά και ήταν προϊόν αυτών των εποχών…
Ισχύει. Γι’ αυτό πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τα πράγματα. Πρέπει να δούμε τις δικές μας ποιότητες. Γιατί ο Χιώτης και η Λίντα είχαν ποιότητα. Είχαν μια ταυτότητα. Τα χαρακτηριστικά της δικής μας εποχής ποια είναι; Ας απαντήσουμε πρώτα απ’ όλα σε αυτό το ερώτημα. Η εποχή μας κυνηγά μόνο το χρήμα και τη φήμη. Ο Χιώτης έκανε αγώνες μαζί με τον Θεοδωράκη για τη δημοκρατία και την ελευθερία. Δυστυχώς ζούμε σε μια εποχή χρεοκοπημένη ηθικά και οικονομικά. Δείτε τα πολιτικά πρόσωπα σήμερα και πώς διαχειρίζονται την εξουσία. Ακούς τα δελτία ειδήσεων και λες «τώρα μου μιλάνε για πολιτικούς ή για γκάνγκστερ; Τι συμβαίνει; Τι σκάνδαλα δισεκατομμυρίων είναι αυτά;» Θα το ξαναπώ. Σήμερα η χώρα μας δεν έχει μόνο οικονομική κρίση. Πρωτίστως έχει κρίση ηθικών αξιών και ταυτότητας. Και αυτό έχει να κάνει με την παιδεία μας. Ακούστε σήμερα τα τραγούδια μας. Στην εποχή του Χιώτη μελοποιούσαν ποίηση. Ποια είναι σήμερα η φιλοσοφία μας, τα ερεθίσματά μας; Σε τι θέλουμε να εμβαθύνουμε σήμερα; Στο πνευματικό μας κόσμο; Δεν νομίζω… Ολα είναι γύρω από την αγορά και την ύλη. Θεωρώ ότι το θέατρο και οι τέχνες είναι οι μόνες που αντιστέκονται. Το θέατρο μιλά ακόμη για αξίες, για την ανθρωπότητα.
Πώς σας φαντάζει η Ελλάδα σήμερα;
Μια χώρα ηθικά χρεοκοπημένη. Οταν μαθήτριες 17 χρονών αυτοκτονούν, αυτό και μόνο πρέπει να μας συγκλονίσει. Αυτή η πράξη των κοριτσιών δεν αναλύθηκε όπως θα έπρεπε, μάλλον ακυρώθηκε από το σύστημα. Η μια κοπέλα από αυτές έγραψε για την κοινωνία μας, τις δουλειές που θα της δίνουν λίγα χρήματα. Τα διαβάσαμε όλα αυτά; Αυτά που έγραψε η κοπέλα άραγε πώς τα μεταφράσαμε και γιατί δεν κοιτάξαμε σιγά σιγά να τα διορθώσουμε;
Η έλλειψη αξιών δεν είναι μόνο φαινόμενο ελληνικό…
Οχι. Είναι παγκόσμιο. Ο θεός της ανθρωπότητας είναι το χρήμα και το κέδρος. Δεν βλέπετε τον Τραμπ και πώς έσυρε την Αμερική σε ένα πόλεμο με το Ιράν, βοηθώντας με αυτόν τον τρόπο το Ισραήλ; Τον ένοιαζαν τον Τραμπ τα ανθρώπινα δικαιώματα και πώς καταπατούνται στο Ιράν; Δεν νομίζω ότι αυτό τον ένοιαζε όταν βομβάρδιζε το Ιράν, αλλά τα μεγάλα συμφέροντα στην περιοχή. Τόσα νεκρά παιδιά… Η εικόνα με τους τάφους από τις μαθήτριες στο Ιράν θα μας στοιχειώνει ως ανθρωπότητα.
Τι φοβάστε σήμερα;
Μήπως όλα τα ωραία πράγματα στη ζωή που είναι δωρεάν, θάλασσα, νερό, βουνά, πάψουν να είναι δωρεάν και ιδιωτικοποιηθούν και αυτά για το κέρδος. Θα μας αρέσει να γίνει κάτι τέτοιο; Νομίζω πως όχι, γι’ αυτό θα πρέπει να είμαστε σε επαγρύπνηση.
Τι αγαπάτε στη ζωή;
Την ευγένεια, τον σεβασμό, την αλληλεγγύη, την ομορφιά, τη λεβεντιά, τη χάρη εκ των έσω. Και αυτά δωρεάν είναι. Το ψυχικό σθένος αγαπώ, σαν και αυτό που είχε ο Χιώτης. Αλλά στην εποχή μας κυριαρχούν η κακία, ο ανταγωνισμός, η ζήλια, ο υπολογισμός, το συμφέρον. Μια αρνητική κλίμακα και όχι η αρμονία.
