Κάποτε στην Αθήνα εξόριζαν τους καλούς και αρίστους, απόδειξη όσων μας χωρίζουν από το ένδοξο παρελθόν μας! Το Επιγραφικό Μουσείο, σε συνδιοργάνωση με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλεως Αθηνών, παρουσιάζει την έκθεση «Οστρακισμός – Οστρακο ΙΙ: Από την αρχαία Αθήνα στις σύγχρονες μορφές αποκλεισμού», σε ιδέα-επιμέλεια της εικαστικού και επιμελήτριας Μάιρας Στέφου.
Η διοργάνωση, που θα διαρκέσει από τις 24 Σεπτεμβρίου ως τις 31 Δεκεμβρίου, αναπτύσσεται στους χώρους της μόνιμης έκθεσης του μουσείου, όπου έργα 40 σύγχρονων καλλιτεχνών συνομιλούν με αρχαίες επιγραφές και όστρακα οστρακισμού από την Αρχαία Αγορά των Αθηνών και τον Κεραμεικό.
Αφετηρία της έκθεσης αποτελεί ο θεσμός του οστρακισμού στην αρχαία Αθήνα, ένα δημοκρατικό μέτρο που θεσμοθετήθηκε από τον Κλεισθένη με στόχο τη διασφάλιση της πολιτικής ισορροπίας και την προστασία του δημοκρατικού πολιτεύματος από τη συγκέντρωση υπερβολικής ισχύος σε ένα πρόσωπο.
Μέσα από τη διαδικασία της οστρακοφορίας οι Αθηναίοι πολίτες μπορούσαν να αποφασίσουν την προσωρινή απομάκρυνση προσώπων. Στην αρχαία Αθήνα η υπερβολική ισχύς ή η δημοφιλία ενός πολίτη ωθούσε συχνά στην εξορία του μέσω του οστρακισμού, αφού το σώμα των πολιτών τον θεωρούσε δυνητική απειλή.
Στη σημερινή ψηφιακή συνθήκη έλλειψη δημοφιλίας ή «ακολούθων» (followers) μπορεί να εκληφθεί ως κοινωνική ανεπάρκεια και λόγος περιθωριοποιήσεως. Η μετατόπιση αυτή παραπέμπει σε μια ιστορική αντιστροφή αρκούντως ειρωνική: εκεί που άλλοτε η υπερβολική ισχύς και προβολή οδηγούσε στον αποκλεισμό και στη συνακόλουθη περιθωριοποίηση, το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να έχει σήμερα η μη «ορατότητα».
Στην έκθεση ενεργοποιείται ο διάλογος ανάμεσα στην αρχαία πρακτική της αποπομπής από το σώμα των πολιτών και στις σύγχρονες μορφές κοινωνικού αποκλεισμού. Ο οστρακισμός στην ψηφιακή εποχή εκδηλώνεται μέσα από πολλαπλές, συχνά άυλες πρακτικές. Αποκλεισμοί από ψηφιακές βάσεις (social media ban), ακυρώσεις (cancelling), διαδικτυακός εκφοβισμός (bullying), σιωπηλές διαγραφές σχέσεων (ghosting), μπλοκαρίσματα (blocks).
Πρόκειται για μορφές κοινωνικής απομάκρυνσης που δεν αφήνουν υλικά ίχνη, αλλά εγγράφονται στην εμπειρία του υποκειμένου, επηρεάζοντας την ταυτότητα, την ορατότητα και τη συμμετοχή του στον δημόσιο χώρο. Στην έκθεση παρουσιάζονται αυθεντικά όστρακα, που είχαν χαραχθεί κατά τη διάρκεια οστρακισμών και συνομιλούν με τα έργα των σύγχρονων καλλιτεχνών.
