Σε ένα βιβλίο που εκδόθηκε τη Πρωτοχρονιά του 1943 με τον τίτλο « Ο κρυμμένος εχθρός», ένας πολύ διορατικός δημοσιογράφος προφήτεψε ότι η μεταπολεμική Ευρώπη δεν θα απαλλαγεί ούτε από τη Γερμανία ούτε από τους ναζί.
Γερμανός και ο ίδιος, εξηγούσε ότι το φαινόμενο του Χίτλερ δεν ήταν καθόλου ξεκομμένο από τη νεότερη γερμανική ιστορία που χτίστηκε πάνω στα θεμέλια του εθνικισμού, του ρατσισμού και των κατακτητικών βλέψεων. Ο μεγάλος Χάιντς Πολ, που πέθανε λησμονημένος στις ΗΠΑ τη δεκαετία του ’60, προέτρεπε τη Δύση να προσέξει καλά τι θα κάνει με την ηττημένη Γερμανία, γιατί όπως έγραψε στον επίλογο του βιβλίου του: Το πρόβλημα δεν είναι οι χιτλερικοί ναζί, αλλά οι ναζί πίσω από τους ναζί, δηλαδή ολόκληρο το οικονομικό και πολιτικό στερέωμα που στήριξε την άνοδό τους, η γερμανική ελίτ με άλλα λόγια.
Θυμήθηκα τα λόγια του πάλι, όταν την περασμένη εβδομάδα, περιδιαβαίνοντας στο διαδίκτυο για να δω τα εξώφυλλα μεγάλων ειδησεογραφικών περιοδικών, σκόνταψα σε αυτό του πολύ γνωστού σε εμάς από την εποχή των Μνημονίων «Der Spiegel» και κυριολεκτικά έτριβα τα μάτια μη μπορώντας να πιστέψω αυτό που έβλεπα.
Στο πρωτοσέλιδο, λοιπόν, του «έγκυρου» περιοδικού απεικονίζονταν τέσσερις στρατιώτες της Βέρμαχτ στο Ανατολικό Μέτωπο να χαμογελούν στον φακό μπροστά από φλεγόμενα ερείπια. Και ο τίτλος που συνόδευε τη φωτογραφία ήταν ανατριχιαστικός και πολύ… γερμανικός: «Ο δικός μας πόλεμος εναντίον της Ρωσίας»!
Ομολογώ ότι έμεινα εμβρόντητος με την ιστορική αναλογία του χθες με το σήμερα που επιχείρησαν τόσο ξεδιάντροπα οι συντάκτες του «Spiegel» ποντάροντας στα πιο ταπεινά ρατσιστικά ένστικτα των σημερινών Γερμανών. Γιατί το συγκεκριμένο περιοδικό δεν είναι ούτε εναλλακτικό ούτε περιθωριακό. Εκφράζει το βαθύ γερμανικό κράτος από μία φιλελεύθερη προοδευτική σκοπιά που αποτυπώνει ένα πολύ μεγάλο τμήμα του κοινοβουλευτικού φάσματος. Είναι ένα έντυπο απόλυτα νομιμοποιημένο στη συνείδηση των Γερμανών ψηφοφόρων.
Φυσικά, η πρωτοσέλιδη εμπρηστική συνθηματολογία δεν θα μπορούσε να σταθεί τόσο χοντροκομμένα. Γι’ αυτό συνοδεύεται και από έναν μικρότερο επεξηγηματικό, «ουδέτερο» υπότιτλο, που αναφέρει: «Πριν από 85χρόνια η ναζιστική Γερμανία επιτέθηκε στην ΕΣΣΔ – Πώς τα εγκλήματα επιδρούν ακόμη σε οικογένειες και πολιτική».
Θεωρητικά πρόκειται για ένα επετειακό άρθρο που γράφτηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 85 χρόνων από την επιχείρηση Mπαρμπαρόσα, εν είδει -ας πούμε- αφιερώματος διαμόρφωσης συλλογικής μνήμης για τα όσα διέπραξαν τα ναζιστικά στρατεύματα στο Ανατολικό Μέτωπο. Μία από αυτές τις ασκήσεις ιστορικής αυτογνωσίας που τόσο λατρεύουν οι Γερμανοί στον βαθμό που πάντα είναι οι ίδιοι σε θέση να ανασύρουν επιλεκτικά όσα γεγονότα επιθυμούν. Στην πράξη όμως και ανεξαρτήτως του «ελαφρυντικού» περιεχομένου που λειτουργεί, όπως θα λέγαμε στη δημοσιογραφική γλώσσα, ως «ξεκάρφωμα», ο πρωτοσέλιδος κύριος τίτλος είναι αυτός που σοκάρει. Γιατί προδίδει χωρίς καμία αμφιβολία μία ηθελημένη… νοσταλγία για τον πόλεμο των ναζί κατά των Ρώσων, που ταιριάζει γάντι και στη σημερινή αντιρωσική σταυροφορία της «Ενωμένης (γερμανικής) Ευρώπης» απέναντι στον Πούτιν.
Οπως ήταν φυσικό, το κατάπτυστο εξώφυλλο προκάλεσε αντιδράσεις και μέσα στη Γερμανία, που σήμερα επανεξοπλίζεται μανιωδώς για τον πόλεμο του μέλλοντος με τους Ρώσους. Η κριτική επικεντρώνεται κυρίως στη λέξη «unser» (ο δικός μας), σε συνδυασμό με τη φωτογραφία των στρατιωτών της Βέρμαχτ, που δημιουργεί μία αμφίσημη ταύτιση παίζοντας επικίνδυνα με την ιδέα μιας ιστορικής συνέχειας του «γερμανικού πολέμου κατά της Ρωσίας».
Εκτός από προκλητικό, το εξώφυλλο του «Der Spiegel» είναι και εξόχως ανιστόρητο, αφού ταυτίζει την πολυεθνική Σοβιετική Ενωση εκείνης της εποχής με τη σημερινή Ρωσία. Αλλά φυσικά η σύγχυση προωθείται σκοπίμως. Είναι εξαιρετικά βολική η εργαλειοποίηση της μνήμης του Ανατολικού Μετώπου, έστω και με υποτιθέμενη διάθεση αυτοκριτικής, γιατί έτσι ενεργοποιεί τα βαθύτερα ιστορικά ανακλαστικά της γερμανικής κοινωνίας που δεν ξεχνά από ποιους έχασε τον πόλεμο.
Και στο σημείο αυτό ξανάρχομαι στα λόγια του Χάιντς Πολ για το ποιοι είναι οι πραγματικοί ναζί και οι νοσταλγοί τους. Πολύ φοβάμαι ότι δεν θα τους ανακαλύψουμε απαραίτητα στο «ακροδεξιό» AfD, που ξορκίζει τη στρατιωτική αντιπαράθεση με τη Ρωσία, αλλά στα υπόλοιπα «κανονικά» γερμανικά κόμματα: Τους Χριστιανοδημοκράτες, τους Σοσιαλδημοκράτες, τους Πράσινους, τους Φιλελεύθερους και άλλους πολλούς που έχουν ως σημαία αναφοράς το «Spiegel». Aυτοί είναι που βιάζονται να λύσουν τους παλαιούς λογαριασμούς με τους Ρώσους και φιτιλιάζουν ολόκληρη την Ευρώπη αναζωπυρώνοντας ναζιστικές εστίες: Στις χώρες της Βαλτικής, στη Φινλανδία, πρωτίστως όμως στην ίδια την Ουκρανία, το καθεστώς της οποίας δεν κρύβει τη φιλοναζιστική του προδιάθεση, τιμώντας τη μνήμη ντόπιων συνεργατών των Ες-Ες και μετονομάζοντας σώματα του ουκρανικού στρατού σε εμβληματικές μεραρχίες της Βέρμαχτ, όπως η διαβόητη «Εντελβάις» που κατέκαψε την ελληνική Ηπειρο δολοφονώντας αμάχους.
Το γεγονός αυτό και κυρίως η εμμονή του Ζελένσκι να τιμά Ουκρανούς εγκληματίες πολέμου έκαναν ακόμα και την Πολωνία, που δεν φημίζεται για τη φιλορωσική της διάθεση, να αγανακτήσει αποσύροντας παράσημα που είχε απονείμει σε Ουκρανούς αξιωματούχους.
Ο καβγάς αυτός ήταν που υποχρέωσε τον Γερμανό υπουργό Εξωτερικών, Γιόχαν Βάντεφουλ, να υποσχεθεί την εξέταση του αιτήματος χορήγησης αποζημιώσεων σε Πολωνούς επιζήσαντες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπως ανέδειξε στο χθεσινό της πρωτοσέλιδο η «δημοκρατία».
Οι Γερμανοί είναι ειδικοί στο να ανασύρουν την ιστορική μνήμη αλά καρτ – όταν και όποτε τους συμφέρει. Το «Spiegel» ξανάφερε νοσταλγικά στο προσκήνιο τις αναμνήσεις από το Ανατολικό Μέτωπο και τον αγώνα κατά των Ρώσων για να κεντρίσει εθνικά ανακλαστικά. Στην περίπτωση της Πολωνίας, που την έχουν απόλυτη ανάγκη, οι Γερμανοί θυμήθηκαν, για να «ξεπλυθούν», ακόμα και τις αποζημιώσεις. Στη περίπτωση της Ελλάδας, που αντιμετωπίζεται ως ανυπόληπτη τουριστική αποικία, ισχύει απλώς το… περασμένα ξεχασμένα.
