Το τελευταίο διάστημα παρατηρείται μία έντονη διπλωματική προσπάθεια από πλευράς Αγκυρας προκειμένου να διεισδύσει στον Λίβανο εκμεταλλευόμενης της χρονικής συγκυρίας των πρωτοβουλιών ειρήνευσης στη χώρα και ειδικότερα της διάλυσης της ∆ιεθνούς ∆ύναμης UNIFIL στο τέλος του 2026.
- Γράφει ο Λάζαρος Καμπουρίδης*
Η Αγκυρα είναι ενοχλημένη από την υπογραφή της Συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ της Κυπριακής ∆ημοκρατίας και του Λιβάνου, αφού η ίδια σκοπεύει να προχωρήσει σε αντίστοιχες συμφωνίες με χώρες της ανατολικής Μεσογείου, όμως η διπλωματική προσπάθεια της Αγκυρας να προσεγγίσει τη Βηρυτό την περίοδο αυτή έχει σχέση με τη στρατηγική της τουρκικής πλευράς να μετατρέψει τον Λίβανο σε χώρα-δορυφόρο της, όπως και με τη Συρία, προκαλώντας την ανησυχία και την αντίδραση του Ισραήλ.
Στις 10 Ιουλίου, ο Τούρκος πρόεδρος συναντήθηκε στην Κωνσταντινούπολη με τον πρωθυπουργό του Λιβάνου Ν. Σελαμί και στις 30 Ιουλίου ο Ρ. Τ. Ερντογάν φιλοξένησε στην Αγκυρα τον πρόεδρο της χώρας Ζ. Αούν. Πρόκειται για την πρώτη επίσκεψη Λιβανέζου προέδρου στην Τουρκία έπειτα από 17 χρόνια. Οι δύο ηγέτες, στη συνάντησή τους, μίλησαν για μελλοντικές συνεργασίες της Τουρκίας με τον Λίβανο. Εχει όμως ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεκριμένη αναφορά του Ερντογάν στην κοινή συνέντευξη Τύπου που παραχώρησαν οι δύο ηγέτες μετά το πέρας της συνάντησης. Ο Τούρκος πρόεδρος, μεταξύ άλλων, δήλωσε: «Ως Τουρκία εξετάσαμε τις δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης των διμερών σχέσεών μας σε διάφορους τομείς. Σε αυτό το πλαίσιο, θα συνεχίσουμε να παρέχουμε υποστήριξη για την ενίσχυση των θεσμικών δυνατοτήτων του Λιβάνου. Θα συνεχίσουμε την παροχή ανθρωπιστικής και τεχνικής βοήθειας προς τον Λίβανο. Η ολοκλήρωση της θητείας της Προσωρινής ∆ύναμης των Ηνωμένων Εθνών (UNIFIL), η οποία βρίσκεται στον νότιο Λίβανο, θα αποτελέσει σημαντική εξέλιξη. Μετά την απόσυρση της υφιστάμενης διεθνούς δύναμης, επιθυμούμε ως Τουρκία να συμμετάσχουμε σε όλες τις πρωτοβουλίες που θα αναληφθούν για τη διατήρηση της ασφάλειας στην περιοχή και τη διασφάλιση της κυριαρχίας του Λιβάνου. Φυσικά, η υποστήριξή μας προς τις ένοπλες δυνάμεις του Λιβάνου θα συνεχιστεί και στο πλαίσιο της ασφάλειας». Το συγκεκριμένο σημείο της δήλωσης Ερντογάν έκανε αίσθηση στην Τουρκία και σχολιάστηκε από αναλυτές ως δικαίωμα της Αγκυρας για την υποστήριξη των συμφερόντων της στην περιοχή.
Είναι ξεκάθαρο ότι η Αγκυρα επιδιώκει την κάλυψη του κενού και μάλιστα με στρατιωτική παρουσία, το οποίο θα προκύψει από την αποχώρηση – διάλυση της ∆ιεθνούς ∆ύναμης UNIFIL. Υπενθυμίζεται ότι η UNIFIL, η οποία είχε ως αποστολή την ασφάλεια του Λιβάνου, διαθέτει και ναυτική δύναμη στην οποία συμμετέχει η Ελλάδα και η Τουρκία, με παρουσία πολεμικών πλοίων στην περιοχή. Η Αγκυρα, επίσης, προσβλέπει και σε μία χερσαία στρατιωτική παρουσία στον νότιο Λίβανο σε περίπτωση αποχώρησης των δυνάμεων του Ισραήλ.
«Κόκκινες γραμμές»
Μία πιθανή τουρκική ναυτική παρουσία στον Λίβανο, με το πρόσχημα της ασφάλειας της χώρας, θα έδινε μία εικόνα επέκτασης της «Γαλάζιας Πατρίδας» προς το Ισραήλ, ενοχλώντας σε μεγάλο βαθμό τις «κόκκινες γραμμές» του Τελ Αβίβ.
Επίσης, η Τουρκία θεωρεί ότι η διαφαινόμενη σταθεροποίηση της κατάστασης στον Λίβανο και η απαλλαγή της χώρας από τη Χεζμπολάχ θα δημιουργούσαν τις κατάλληλες προϋποθέσεις για να καλύψει η ίδια το κενό και να διεισδύσει επενδυτικά, οργανωτικά αλλά κυρίως στρατιωτικά, ώστε να διευρύνει τη ζώνη επιρροής της στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου. Το σχέδιο της κυβέρνησης Ερντογάν έχει και ενεργειακές προεκτάσεις, αφού έχει διατυπωθεί στο παρελθόν από τον θεωρητικό της «Γαλάζιας Πατρίδας» υποναύαρχο ε.α. Τ. Γιαϊτζί ότι η Αγκυρα επιδιώκει την υπογραφή συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ με όλες τις χώρες της ανατολικής Μεσογείου, συμπεριλαμβάνοντας τη Συρία, τον Λίβανο, την Αίγυπτο και ένα μελλοντικό παλαιστινιακό κράτος.
Φυσικά, για να τα πετύχει όλα αυτά η Αγκυρα, θα πρέπει να αποχωρήσει το Ισραήλ από τον νότιο Λίβανο, κάτι το οποίο φαίνεται ότι δεν υπάρχει στα σχέδια του Τελ Αβίβ. Ηδη το Ισραήλ έχει εκφράσει ενόχληση για την αναβάθμιση και την παρουσία του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού στην ανατολική Μεσόγειο, τονίζοντας μάλιστα ότι η Αγκυρα επιχειρεί να καλύψει το κενό που αφήνει η Τεχεράνη στην περιοχή του Ιράκ, της Συρίας και του Λιβάνου. Υπουργοί της κυβέρνησης Νετανιάχου τελευταία έχουν εκφράσει την ανησυχία τους για την πρωτοβουλία της Τουρκίας να ιδρύσει ένα τόξο σουνιτικών χωρών εναντίον του Ισραήλ και για την προσπάθεια της Τουρκίας να διεισδύσει στρατιωτικά στη νότια Συρία. Αυτός είναι και ο λόγος που ο Ερντογάν ζητάει από τον Αμερικανό πρόεδρο να πιέσει το Ισραήλ, ώστε να αποχωρήσει από τη Συρία και τον Λίβανο.
Οι πρωτοβουλίες της Αγκυρας προς αυτή την κατεύθυνση αποσκοπούν στη μείωση του στρατιωτικού αποτυπώματος του Ισραήλ στην ανατολική Μεσόγειο και στις χώρες που συνορεύουν με αυτό από βορρά, ώστε η Τουρκία να επεκτείνει τη ζώνη επιρροής της σε μία περιοχή η οποία έχει ιδιαίτερη σημασία για τους μελλοντικούς σχεδιασμούς διέλευσης αγωγών υδρογονανθράκων. Επίσης, η τουρκική πλευρά επιχειρεί την απομόνωση της Κύπρου και τη γεωγραφική διακοπή του ζωτικού χώρου που επιζητά το Ισραήλ προς βορρά, και ιδιαίτερα προς την Κύπρο και την Ελλάδα. Οι φιλοδοξίες της Τουρκίας προς την κατεύθυνση αυτή φέρνουν πιο κοντά τη δυναμική μιας μελλοντικής σύγκρουσης με το Ισραήλ ενώ ταυτόχρονα ωθούν το Ισραήλ να συσφίξει ακόμα περισσότερο τις σχέσεις του με την Ελλάδα και την Κύπρο.
*Αντιστράτηγος ε.α., διδάκτωρ Παντείου
