Πώς η λεγόμενη «εξυγίανση» με την αυστηροποίηση του πλαισίου στο Meta έγινε δώρο στους ισχυρούς. Πώς από την υπόσχεση της «διαφάνειας» παρέδωσαν μονοπώλιο
Η αυστηροποίηση του πλαισίου των πολιτικών διαφημίσεων στα κοινωνικά δίκτυα πουλήθηκε στο ευρύ κοινό ως νίκη της δημοκρατίας απέναντι στο «σκοτεινό χρήμα». Στην πράξη λειτούργησε ως κρατικά επικυρωμένη επιχείρηση προστασίας του πολιτικού κατεστημένου.
- Από τον Κωνσταντίνο Κορίκη*
Γιατί όταν αφαιρείς από όλους το δικαίωμα να αγοράζουν προβολή, δεν εξισώνεις τίποτα. Απλώς αφήνεις τη μάχη να κριθεί από τη μοναδική μεταβλητή που έχει απομείνει: τον αλγόριθμο. Και ο αλγόριθμος, όπως κάθε σύστημα, ευνοεί όσους ήδη τον έχουν χαρτογραφήσει.
Από τον αγορασμένο χρόνο, στην αλγοριθμική εύνοια
Στο παλιό σύστημα το χρήμα αγόραζε προβολή. Ασχημο, ναι. Αδικο, σαφώς. Αλλά μετρήσιμο και ελεγχόμενο. Στο νέο σύστημα η ορατότητα διανέμεται από ένα μαύρο κουτί που κανείς δεν έχει δικαίωμα να επιθεωρήσει. Δεν υπάρχει δημόσιο μητρώο διαφημίσεων για να ελέγξεις πώς αποφασίστηκε ότι ο Α θα δει 12 κυβερνητικά βίντεο την ημέρα και ο Β κανένα. Δεν υπάρχει αρχή που να εποπτεύει την αλγοριθμική προκατάληψη. Αντικαταστήσαμε τη διαφθορά που μετριέται με τη διαφθορά που δεν φαίνεται. Ο αλγόριθμος των πλατφορμών λειτουργεί με έναν αμείλικτο κανόνα: ευνοεί όσους ήδη παράγουν αλληλεπίδραση. Είναι, με όρους Bourdieu, μηχανή αναπαραγωγής του ψηφιακού κεφαλαίου.
Τι σημαίνει αυτό στην ελληνική πραγματικότητα; Ο 35χρονος υποψήφιος βουλευτής χωρίς ακολούθους, χωρίς πρόσβαση στα ΜΜΕ, χωρίς δίκτυο -δηλαδή ο μοναδικός που θα μπορούσε πραγματικά να ανανεώσει το πολιτικό προσωπικό- είναι αλγοριθμικά καταδικασμένος στην αορατότητα. Δεν μπορεί να επενδύσει 200 ευρώ για να μιλήσει στους ψηφοφόρους της περιφέρειάς του. Δεν μπορεί να ξεπεράσει τον φραγμό εισόδου. Παραμένει ψηφιακά ανύπαρκτος.
Ο ήδη γνωστός πολιτικός, αντίθετα, εισπράττει τον αλγοριθμικό ανατοκισμό: όσο πιο γνωστός είσαι τόσο περισσότερη προβολή σου δίνει το σύστημα, τόσο πιο γνωστός γίνεσαι. Η απαγόρευση των διαφημίσεων δεν κατάργησε την ανισότητα στην πολιτική επικοινωνία. Την μετέφερε από τα τραπεζικά υπόλοιπα στους αριθμούς ακολούθων.
2026: Οταν ο αλγόριθμος έγινε επιστήμη της πειθούς
Η φετινή χρονιά είναι κομβική, γιατί η έρευνα τεκμηριώνει πια αυτό που οι επικοινωνιολόγοι ψυχανεμιζόμασταν χρόνια: οι πλατφόρμες δεν διανέμουν περιεχόμενο. Κατασκευάζουν συμπεριφορά. Το Oxford Internet Institute και άλλα ακαδημαϊκά κέντρα καταγράφουν τη μετάβαση από την απλή «διανομή» στην προγνωστική πειθώ.
Τρία σημεία αξίζει να κρατήσουμε:
1 Η νευροβιολογία του διχασμού δεν είναι μεταφορά – είναι κώδικας.
Το περιεχόμενο που προκαλεί οργή, φόβο και ηθική αγανάκτηση ταξιδεύει σχεδόν πέντε φορές ταχύτερα από τη νηφάλια ανάλυση. Δεν είναι σύμπτωση, είναι σχεδιαστική επιλογή. Οι πλατφόρμες έχουν εκπαιδεύσει τους αλγορίθμους τους πάνω σε έναν και μοναδικό δείκτη: τον χρόνο παραμονής στην οθόνη. Και ο πιο αξιόπιστος μηχανισμός για να σε κρατήσουν εκεί είναι η συναισθηματική αναστάτωση.
2 Δεν μετράμε εμείς. Μας μετράνε.
Πόσος χρόνος μένει το βλέμμα σου σε μια εικόνα. Πόσο γρήγορα κατεβάζεις τη σελίδα. Σε ποια σημεία σταματάς. Ο ρυθμός που πληκτρολογείς ένα θυμωμένο σχόλιο. Κάθε ανεπαίσθητη αντίδρασή σου τροφοδοτεί ένα προφίλ συμπεριφοράς που χρησιμοποιείται για να σου σερβίρει το επόμενο ερέθισμα. Είναι ο καπιταλισμός της επιτήρησης της Zuboff, εφαρμοσμένος στην πολιτική σφαίρα.
3 Το ελληνικό παράδοξο: μοναδική πηγή, μηδενική εμπιστοσύνη.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της διεθνούς έρευνας για την ψηφιακή ενημέρωση, το 68% των Ελλήνων ενημερώνεται πολιτικά σχεδόν αποκλειστικά από τα κοινωνικά δίκτυα, ενώ η εμπιστοσύνη στις παραδοσιακές πηγές έχει καταρρεύσει κάτω από το 20%. Παράλληλα, η εμπιστοσύνη στις ίδιες τις πλατφόρμες παραμένει χαμηλότατη. Δηλαδή, οι Ελληνες ενημερώνονται μαζικά από πηγές που οι ίδιοι δεν εμπιστεύονται. Αυτό δεν είναι δημοκρατία της πληροφόρησης. Είναι αναγκαστική κατανάλωση δηλητηρίου.
Η εξίσωση της κυνικής επιτυχίας
Για όσους δουλεύουμε καθημερινά με αυτή τη μηχανή, οι κανόνες της δεν είναι μυστήριο. Είναι μια εξίσωση τόσο απλή που γίνεται προσβλητική:
> Ορατότητα = (Συναισθηματική ένταση × Πόλωση × Ταχύτητα αντίδρασης) / Μετριοπάθεια
Αν το περιεχόμενό σου δεν προκαλεί οργή, φόβο, αγαλλίαση ή χλεύη, είναι αόρατο – η ουδέτερη πληροφορία είναι αλγοριθμικά ορφανή. Ο αλγόριθμος δεν αμείβει τη συμφωνία, αμείβει τη σύγκρουση: μια ανάρτηση που γεννά καβγά στα σχόλια αξίζει χρυσάφι για την πλατφόρμα. Τα πρώτα 90 λεπτά μετά τη δημοσίευση καθορίζουν όλη τη ζωή της ανάρτησης – αν δεν εκραγεί νωρίς, ποτέ δεν θα εκραγεί.
Και στον παρονομαστή κρύβεται το πιο ύπουλο κομμάτι: η νηφαλιότητα δεν αγνοείται – τιμωρείται. Οσο πιο μετριοπαθής, ψύχραιμος και τεκμηριωμένος ο λόγος σου τόσο πιο μεθοδικά ο αλγόριθμος τον θάβει. Αυτό δεν είναι θεωρία συνωμοσίας. Είναι το επιχειρηματικό μοντέλο των πλατφορμών. Στις επόμενες εκλογές η κάλπη δεν θα αποφασιστεί από τα συνέδρια, τα προγράμματα ή τις τηλεοπτικές αναμετρήσεις. Θα αποφασιστεί από τη μάχη για κλεμμένη προσοχή στη ζώνη του αντίχειρα, στην οθόνη του κινητού.
Ο πολιτικός που δεν έχει αποδεχθεί ότι είναι στο 60% του χρόνου του δημιουργός περιεχομένου είναι ήδη ηττημένος. Δεν το λέω με χαρά. Το λέω ως διάγνωση. Αλλά κάτι ακόμα πιο σοβαρό συμβαίνει: η πολιτική σιωπή δεν είναι πλέον αδρανής. Είναι αυτοκαταστροφική. Στη δικτατορία του αλγορίθμου, η μετριοπάθεια τιμωρείται με αορατότητα και η αορατότητα ισούται με μη ύπαρξη.
Δεν μας λείπει ακόμα ένας νόμος για τις πολιτικές διαφημίσεις. Μας λείπει κάτι πολύ πιο δύσκολο: ένα πλαίσιο αλγοριθμικής λογοδοσίας – πλήρης εποπτεία στους μηχανισμούς που επιλέγουν τι βλέπουμε, με ποια σειρά και γιατί. Μέχρι να το αποκτήσουμε, τα ελληνικά κόμματα θα συνεχίσουν να χορεύουν στον ρυθμό που τους υπαγορεύουν αλγόριθμοι σχεδιασμένοι σε άλλη ήπειρο. Και η ελληνική δημοκρατία θα συνεχίσει να εκχωρεί την πιο κρίσιμη της λειτουργία -το ποιος ακούγεται- σε εταιρίες που δεν λογοδοτούν σε κανέναν Ελληνα ψηφοφόρο.
Το μάθημα που μας δίνουν Μητσοτάκης και Κασσελάκης
Κυριάκος Μητσοτάκης, η στρατηγική του αλγοριθμικού καμουφλάζ: Η επένδυση του πρωθυπουργού στο TikTok δεν είναι ναρκισσισμός. Είναι χειρουργική ακρίβεια. Στόχος δεν είναι να πείσει τον ψηφοφόρο – αυτό γίνεται αλλού. Στόχος είναι να ξεγελάσει την κατηγοριοποίηση της πλατφόρμας. Οταν ο αλγόριθμος σε διαβάζει ως ψυχαγωγία και όχι ως πολιτική, τρυπώνεις στα κινητά ανθρώπων που έχουν ενεργή απομάκρυνση από την πολιτική. Είναι, ουσιαστικά, κατασκοπία προσοχής.
Στέφανος Κασσελάκης, ο πρώτος Ελληνας πολιτικός που «γεννήθηκε» από τον κώδικα. Η περίπτωσή του δεν είναι περιστατικό. Είναι η πρώτη οριστική ελληνική απόδειξη ότι ένας πολιτικός μπορεί να παρακάμψει εντελώς τους παραδοσιακούς θεσμούς -κόμμα, ΜΜΕ, οργανώσεις- και να χτίσει εκλογική δύναμη αποκλειστικά μέσω αφήγησης σχεδιασμένης για τον αλγόριθμο. Είτε συμφωνείς είτε διαφωνείς μαζί του πολιτικά, η περίπτωση είναι πλέον κλασική: δεν χρειάζεσαι θεματοφύλακες – χρειάζεσαι ένα ημερολόγιο παραγωγής περιεχομένου και ένα πρόσωπο έτοιμο για την κάμερα.
*Digital Media Strategist