Η συγκλονιστική ιστορία του Νίκου Καπετανίδη, που φώναξε «Ζήτω η Ελλάς» λίγο πριν από τον απαγχονισμό του
Βαριά είναι η σημερινή μέρα για τον Ελληνισμό, μια μέρα μνήμης και φόρου τιμής για τις εκατοντάδες χιλιάδες δολοφονημένες ψυχές. Σήμερα απανταχού οι Ελληνες είμαστε Πόντιοι.
- Από τον Βασίλη Γαλούπη
Στις 19 Μαΐου 1919 ο Μουσταφά Κεμάλ αποβιβάζεται στη Σαμψούντα για να ξεκινήσει τη δεύτερη και πιο άγρια φάση της Ποντιακής Γενοκτονίας. Μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 οι Ελληνοπόντιοι που έχασαν τη ζωή τους από τους Τούρκους ξεπέρασαν τους 353.000.
Η Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου καθιερώθηκε το 1994 με ομόφωνη απόφαση της Βουλής των Ελλήνων και συμβολίζει τον ξεριζωμό του Ποντιακού Ελληνισμού. Ομως, δυστυχώς, μέχρι σήμερα δεν έχουν γίνει από την ελληνική Πολιτεία όσα κάνουν αντίστοιχα οι Αρμένιοι για τη δική τους Γενοκτονία. Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου αναφέρεται στα βίαια, μαζικά και φονικά γεγονότα της δεύτερης και των αρχών της τρίτης δεκαετίας του 20ού αιώνα, που έλαβαν χώρα στην καταρρέουσα τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία, μέχρι τη δημιουργία του σύγχρονου τουρκικού κράτους.
Τα γεγονότα αυτά πυροδοτήθηκαν από τη σταδιακά αυξανόμενη ανάδυση και εντεινόμενη επίδραση του τουρκικού εθνικισμού, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα τη φυσική εξόντωση, τον αφανισμό, τον εκτοπισμό, την εκρίζωση εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων του Πόντου από τις πατρογονικές τους εστίες. Η ανάληψη της εξουσίας από τους Νεοτούρκους το 1908 στην οθωμανική Θεσσαλονίκη θεωρείται η απαρχή για «συστηματικούς» και «οργανωμένους» διωγμούς, εξαντλητικές πορείες εξόντωσης, εγκλεισμούς σε τάγματα καταναγκαστικής εργασίας, λεηλασίες, βιαιότητες, σε βάρος όλων των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής.
Ενα από τα χιλιάδες θύματα ήταν ο δημοσιογράφος Νίκος Καπετανίδης. Γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 1889 στο Ριζέ, μια κωμόπολη κοντά στην Τραπεζούντα. Γονείς του ήταν ο Χαράλαμπος Καπετανίδης και η Ερμοφύλλη Βελισσαρίδου. Αδέλφια του ήταν η Χρυσάνθη (1891) και ο Κώστας (1895). To 1910, σε ηλικία μόλις 21 ετών, ιδρύει μαζί με άλλους προοδευτικούς υπαλλήλους το πρώτο συνδικαλιστικό όργανο στον Πόντο, τον Ελληνικό Σύνδεσμο Εμποροϋπαλλήλων. Ηταν από τα ηγετικά στελέχη του συνδέσμου και αυτό αποτυπώνεται στο ότι εξελέγη γενικός γραμματέας του. Συγχρόνως ο Κτενίδης από κοινού με τον Καπετανίδη θα εκδώσουν το δεκαπενθήμερο φιλολογικό και λαογραφικό περιοδικό «Επιθεώρησις», όπου σε αυτό τα περισσότερα κείμενα τα έγραφαν οι δυο τους.
Μετά την κατάληψη της Τραπεζούντας από τα ρωσικά στρατεύματα τον Απρίλιο του 1916 εξέδωσε την εβδομαδιαία εφημερίδα «Σάλπιγγα». Οι Ρώσοι αποσύρθηκαν από την Τραπεζούντα τον Φεβρουάριο του 1918 και επέστρεψαν οι Τούρκοι. Ο Καπετανίδης, όπως έχει διηγηθεί παλαιότερα τα περιστατικά ο ανιψιός του Κώστας, έκλεισε την εφημερίδα επειδή είχε στιγματιστεί με αφορμή τα φιλελληνικά του άρθρα, ενώ την ίδια χρονιά εξέδωσε την εφημερίδα «Εποχή» με τη βοήθεια του αδελφού του, Κώστα. Η «Εποχή» ήταν το χαράκωμα από το οποίο έδωσε τον δικό του αγώνα για την ενημέρωση των συμπολιτών του, αλλά και για την αποκάλυψη της αλήθειας σχετικά με τον κατατρεγμό του ελληνικού στοιχείου.
Να σημειωθεί ότι με το που ξέσπασε το 1914 ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ο Καπετανίδης επιστρατεύτηκε στον τουρκικό στρατό. «Πριν φύγει παντρεύεται εσπευσμένα την αγαπημένη του 19χρονη Ελένη Παπαδοπούλου, η οποία έπασχε από προχωρημένη φυματίωση, με σκοπό να της δώσει χαρά» τόνιζε σε παλιότερη συνέντευξή του ο ανιψιός του, μεταφέροντας αυτούσια τα γεγονότα εκείνης της περιόδου. Επειτα από πολλές κακουχίες κατάφερε να λιποτακτήσει τον Σεπτέμβριο του 1914 και μέσω μίας εξαντλητικής πορείας επέστρεψε κρυφά στην Τραπεζούντα, όπου πληροφορήθηκε ότι η Ελένη είχε πεθάνει. Εως τον Απρίλιο του 1916 παρέμεινε κρυμμένος για να αποφύγει τυχόν καταδίκη του από τα τουρκικά στρατοδικεία.
Ο κλοιός είχε αρχίσει να σφίγγει γύρω από τον Νίκο Καπετανίδη, που είχε αρχίσει να δέχεται τους εκφοβισμούς των Τούρκων. Στις 5 Μαρτίου 1921, με εντολή των τουρκικών Αρχών, έκλεισε η «Εποχή» και πέντε ημέρες αργότερα συνελήφθη. Τον Σεπτέμβριο του 1921 καταδικάστηκαν σε θάνατο συνολικά 69 επιφανείς Πόντιοι. Ανάμεσά τους και ο Καπετανίδης.
Ο Κωνσταντίνος Καπετανίδης έχει αποκαλύψει το εξής συγκλονιστικό γεγονός: «Στο δικαστήριο, και ενώ διέβλεπε ότι θα πεθάνει, είχε το θάρρος και το μεγαλείο όχι απλώς να μην προσπαθήσει να σώσει τη ζωή του, αλλά να βάλει ουσιαστικά πιο βαθιά το κεφάλι του στην αγχόνη. Οταν του είπε ο πρόεδρος του δικαστηρίου πως εργάζεται για την αυτονομία του Πόντου, αυτός απάντησε: “Κάνετε λάθος! Εγώ εργάζομαι για την πλήρη ένωση του Πόντου με την Ελλάδα”. Τον Σεπτέμβριο του 1921 οδηγήθηκε στην αγχόνη μαζί με τους υπόλοιπους συγκατηγορούμενούς τους Ελληνες του Πόντου».
«Το “ζήτω η Ελλάς”, που φώναξε λίγο πριν από τον απαγχονισμό του ο Καπετανίδης, είναι η Ελλάδα που δημιουργήσαμε μαζί με τους πρόσφυγες, είναι η Ελλάδα που θέλουμε να κάνουμε καλύτερη, είναι η νέα μας Μεγάλη Ιδέα που φτιάχνεται απ’ όλους μαζί με τις μνήμες τις αγέραστες της Μικράς Ασίας, με τις μνήμες τις αγέραστες του Πόντου» είχε πει το 2022 ο τότε πρόεδρος της Βουλής και σημερινός Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας σε μια συγκινητική εκδήλωση, που συνδιοργανώθηκε για το έργο του Πόντιου εκδότη και δημοσιογράφου, όταν και ανακηρύχθηκε η 21η Σεπτεμβρίου, ημερομηνία του μαρτυρικού θανάτου του, ημέρα μνήμης του.
ΝΙΚΟΣ ΚΑΠΕΤΑΝΙΔΗΣ
Δημοσιογράφος και εκδότης, θύμα Γενοκτονίας Ποντίων
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 1889 στο Ριζέ, μια κωμόπολη κοντά στην Τραπεζούντα. Γονείς του ήταν ο Χαράλαμπος Καπετανίδης και η Ερμοφύλλη Βελισσαρίδου. Αδέλφια του ήταν η Χρυσάνθη (1891) και ο Κώστας (1895). Μετά την κατάληψη της Τραπεζούντας από τα ρωσικά στρατεύματα τον Απρίλιο του 1916 εξέδωσε την εβδομαδιαία εφημερίδα «Σάλπιγγα». Οι Ρώσοι αποσύρθηκαν από την Τραπεζούντα τον Φεβρουάριο του 1918 και επέστρεψαν οι Τούρκοι. Ο Καπετανίδης έκλεισε την εφημερίδα επειδή είχε στιγματιστεί με αφορμή τα φιλελληνικά του άρθρα, ενώ την ίδια χρονιά εξέδωσε την εφημερίδα «Εποχή» με τη βοήθεια του αδελφού του, Κώστα. Η «Εποχή» ήταν το χαράκωμα από το οποίο έδωσε τον δικό του αγώνα για την ενημέρωση των συμπολιτών του, αλλά και για την αποκάλυψη της αλήθειας σχετικά με τον κατατρεγμό του ελληνικού στοιχείου. Στις 5 Μαρτίου 1921, με εντολή των τουρκικών Αρχών, κλείνει η «Εποχή» και πέντε ημέρες αργότερα συλλαμβάνεται. Τον Σεπτέμβριο του 1921 καταδικάστηκαν σε θάνατο συνολικά 69 επιφανείς Πόντιοι. Ανάμεσά τους και ο Καπετανίδης. Οδηγήθηκε στην αγχόνη μαζί με τους υπόλοιπους συγκατηγορούμενούς τους Ελληνες του Πόντου.
