Ακόμα και αν αύριο το Ιράν, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ κατέληγαν σε ειρηνευτική συμφωνία και άνοιγαν τα Στενά του Ορμούζ, ο πόλεμος δεν θα είχε τελειώσει. Σύμφωνα με το Al Jazzera oι συρράξεις δεν λήγουν όταν σταματούν οι πύραυλοι, αλλά όταν η δομική ζημιά που προκαλούν στο παγκόσμιο εμπόριο ολοκληρώσει τον κύκλο της στις τιμές, τα συμβόλαια και την πολιτική σταθερότητα.
H ανάλυση του Δρ. Ουμέρ Γουακάς (Καθηγητή Εφοδιαστικής Αλυσίδας), εστιάζει στο ότι το σοκ από τον πόλεμο στο Ιράν έχει μόλις αρχίσει να δείχνει το πραγματικό του κόστος. Το οικονομικό αυτό τίμημα θα πληρωθεί, όπως πάντα, από κράτη που δεν είχαν κανέναν ρόλο στην έναρξη της σύγκρουσης, μέσα από τέσσερα διαδοχικά κύματα.
1ο Κύμα: Η ενεργειακή έκρηξη και η αλυσίδα των τροφίμων
Το πρώτο κύμα είναι αυτό που βλέπουν όλοι: η άνοδος του πετρελαίου, του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και των ναύλων. Όμως, η ενέργεια είναι η πρώτη ύλη για κάθε εμπορεύσιμο αγαθό.
Το φυσικό αέριο αντιπροσωπεύει το 70-80% του κόστους παραγωγής αμμωνίας παγκοσμίως.
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ στερεί από την αγορά όχι μόνο LNG, αλλά και λιπάσματα από τον Περσικό Κόλπο, μια περιοχή που ελέγχει το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών αμμωνίας και το 35% της ουρίας.
Μέσα σε δύο καλλιεργητικές περιόδους, το κόστος των λιπασμάτων μεταφράζεται σε ακραίες αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων. Το σοκ που ξεκίνησε από ένα τάνκερ στον Κόλπο καταλήγει στην τιμή του ψωμιού στο Κάιρο και του ρυζιού στο Μπαγκλαντές.
2ο Κύμα: Η μόνιμη αρχιτεκτονική ζημιά στο εμπόριο
Το δεύτερο κύμα αφορά τις δομικές αλλαγές στις εμπορικές οδούς που παγιώνονται κατά τη διάρκεια μιας κρίσης και δεν επανέρχονται ποτέ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ερυθρά Θάλασσα: μετά τις επιθέσεις των Χούθι το 2023, η ναυσιπλοΐα εκτράπηκε γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας (+16 έως 32 ημέρες ταξιδιού και 1 εκατ. δολάρια επιπλέον κόστος ανά ταξίδι). Παρόλο που η κατάσταση σταθεροποιήθηκε αργότερα, οι ασφαλιστικές και οι ναυτιλιακές απορρόφησαν το πάγιο κόστος της νέας διαδρομής. Δύο χρόνια μετά, η κίνηση στην Ερυθρά Θάλασσα παραμένει πολύ κάτω από τα επίπεδα του 2023. Το ίδιο θα συμβεί και με τον Κόλπο.
3ο Κύμα: Η βίαιη αναδιανομή πλούτου εις βάρος του Παγκόσμιου Νότου
Οι αναπτυγμένες οικονομίες απορροφούν τα σοκ μέσω δημοσιονομικών μαξιλαριών και ισχυρών νομισμάτων. Αντίθετα, οι αναπτυσσόμενες χώρες τα απορροφούν μέσω υποτίμησης νομισμάτων, περικοπής εισαγωγών και, τελικά, πείνας. Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, η διατροφή αντιπροσωπεύει το 44% των οικογενειακών δαπανών, έναντι μόλις 16% στις πλούσιες χώρες. Ο πόλεμος λειτουργεί ως ένας μηχανισμός μεταφοράς πλούτου από τα φτωχότερα νοικοκυριά του πλανήτη προς τους εξαγωγείς εμπορευμάτων και τους χρηματοοικονομικούς μεσάζοντες. Καμία εκεχειρία δεν ανατρέπει αυτή την αδικία.
4ο Κύμα: Η πολιτική κατάρρευση και οι εξεγέρσεις
Τα σοκ στην εφοδιαστική αλυσίδα διαλύουν τα κοινωνικά συμβόλαια. Η Αραβική Άνοιξη πυροδοτήθηκε σε μεγάλο βαθμό από την κρίση στην τιμή του σιταριού. Η κυβέρνηση της Σρι Λάνκα κατέρρευσε μετά από μια συναλλαγματική κρίση, ενώ οι ταραχές στο Πακιστάν το 2022-2023 διογκώθηκαν από την ενεργειακή ακρίβεια. Ο πληθωρισμός του πολέμου στο Ιράν θα χτυπήσει χώρες του Παγκόσμιου Νότου που είναι ήδη εξαντλημένες από τα συνεχή σοκ της μετα-COVID εποχής. Ορισμένες κυβερνήσεις δεν θα επιβιώσουν, και η αστάθεια αυτή θα αναλυθεί λανθασμένα ως «αποτυχία εγχώριας διακυβέρνησης» και όχι ως γεωπολιτικό απότοκο του πολέμου.
Τρία επείγοντα μέτρα που προτείνει το Al Jazeera:
Για την αλλαγή αυτής της καταστροφικής πορείας, απαιτούνται άμεσες διεθνείς μεταρρυθμίσεις:
Περιφερειακά αποθέματα τροφίμων και λιπασμάτων: Δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων υπό την ομπρέλα του Οργανισμού Ισλαμικής Διάσκεψης ή των G77, ικανών να καλύψουν 12 μήνες διακοπής εισαγωγών.
Κοινή δεξαμενή ασφάλισης πολεμικού κινδύνου: Ένα σχήμα αμοιβαίας ασφάλισης των χωρών του Παγκόσμιου Νότου, ώστε να μην εξαρτώνται αποκλειστικά από τα δυτικά ασφαλιστικά λόμπι.
Δομική μεταρρύθμιση του ΔΝΤ: Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο πρέπει να σταματήσει να αντιμετωπίζει τα σοκ που προκαλούνται από εξωγενείς πολέμους ως «αποτυχία πολιτικής» της πληττόμενης χώρας, επιβάλλοντας σκληρούς όρους λιτότητας. Πρέπει να ενεργοποιηθούν άμεσα εργαλεία ταχείας ρευστότητας χωρίς μνημονιακές δεσμεύσεις.
Η όποια διπλωματική συμφωνία για ειρήνη θα φωτογραφηθεί και θα υπογραφεί ως το «τέλος του πολέμου». Όμως αυτό θα ισχύει μόνο για όσους τον πολέμησαν. Για τις οικονομίες των τρίτων χωρών, στις πλάτες των οποίων γράφεται ο τελικός λογαριασμός, ο πόλεμος θα έχει μόλις αρχίσει.
