Στα δεκατρία φιλοζωικά βιβλία που έχει γράψει μέχρι σήμερα η Κατερίνα Παπαποστόλου έχει αφήσει μικρά και μεγάλα κομμάτια της ζωής της.
- Από τον Ηλία Μαραβέγια
Στις σελίδες τους έχουν βρει θέση σκύλοι που κάποτε κράτησε πληγωμένους στην αγκαλιά της, παιδιά που της χάρισαν τις δικές τους αλήθειες, άνθρωποι που άφησαν το αποτύπωμά τους, ταξίδια, απώλειες, φόβοι, όνειρα, αλλά και «τυχαίες» συναντήσεις. Διευθύντρια δημοτικού σχολείου, συγγραφέας, ζωοθεραπεύτρια και ιδρύτρια του φιλοζωικού οργανισμού ΖωΕΣ, μετατρέπει την ενσυναίσθηση σε πράξη και τις ιστορίες των ζώων σε αφορμές για να κοιτάξουμε διαφορετικά τον κόσμο.
Το τελευταίο της βιβλίο, «Ταξίδι στο Νησί της Πατούσας», γεννήθηκε από μία από τις δυσκολότερες περιόδους της ζωής της. Πίσω από το παραμύθι βρίσκονται 68 πραγματικοί βάναυσα κακοποιημένοι αδέσποτοι σκύλοι και η υπόθεση των άτυπων χώρων φιλοξενίας αδέσποτων ζώων του Δήμου Αλεξάνδρειας, που τη σημάδεψε βαθιά.
Η μυθοπλασία της περπάτησε αυτή τη φορά επικίνδυνα κοντά στην πραγματικότητα, αναζητώντας έναν τρόπο να αφηγηθεί τη σκληρή ιστορία τους σε μικρούς και μεγάλους χωρίς να την προδώσει. Στο «ENJOY» συνομιλήσαμε για τους ήρωες των βιβλίων της, τη συγγραφή ως τρόπο μεταμόρφωσης του πόνου, τις νίκες που συμβαίνουν μακριά από τα φώτα και τους ανθρώπους που αξίζει να κατονομάζουμε όταν στέκονται στο ύψος μιας δύσκολης στιγμής.
Για όσα φοβάται όταν μένουν έξω από την πόρτα όλοι οι τίτλοι της, για όσα δυσκολεύεται να αποχωριστεί και για εκείνες τις «αόρατες χρυσές κλωστές» που συνδέουν ανθρώπους και στιγμές με τρόπους που ίσως καταλαβαίνουμε πολύ αργότερα. Γιατί πίσω από όλα όσα έχει καταφέρει υπάρχει ακόμη εκείνο το κορίτσι που πιστεύει αμετανόητα στα όνειρα, στις δεύτερες ευκαιρίες, στα απίθανα και στη δύναμη μιας ιστορίας να επιβιώσει περισσότερο από την επικαιρότητα.
Αν τα δεκατρία βιβλία σας ήταν κεφάλαια μιας αυτοβιογραφίας που δεν γράψατε ποτέ, τι θα αποκάλυπταν για εσάς;
Σε όλα τα βιβλία μου θα μπορούσα σχεδόν να διαβάσω μέσα τους τη ζωή μου χρονολογικά. Θα έβλεπα πώς άλλαξαν εγώ, ο τρόπος που κοιτάζω τα ζώα και τους ανθρώπους, ακόμα και ο τρόπος που γράφω. Κάποια βιβλία κουβαλούν τη φωτεινή πλευρά μου και στιγμές μεγάλης αισιοδοξίας της ζωής μου και άλλα την πολύ σκοτεινή. Ο θυμός είναι το μόνο συναίσθημα που με οδηγεί να επιλέγω συνειδητά να μη γράφω. Μπορεί να με κινητοποιήσει, να με κάνει να διεκδικήσω και να παλέψω περισσότερο, αλλά δεν θέλω να ορίζει εκείνος τις λέξεις που γράφω. Με τα χρόνια έχω μάθει να κάνω μερικά βήματα πίσω, να περιμένω να καταλαγιάσει, ώστε οι ιστορίες μου να γεννιούνται από όσα κατάλαβα μέσα από μια δύσκολη στιγμή και όχι από όσα ένιωσα πάνω στην έντασή της.
Οταν ένας πραγματικός σκύλος ή άνθρωπος γίνεται ήρωάς σας, τι βαραίνει περισσότερο: η ελευθερία της συγγραφέως ή η ευθύνη απέναντι στην αληθινή ιστορία;
Η ευθύνη πάντα. Η γραφή μού δίνει την ελευθερία να αλλάξω τόπους, χρόνους, πρόσωπα, ακόμα και την έκβαση μιας ιστορίας, όχι όμως να προδώσω την ουσία της. Με τα ζώα το αισθάνομαι ακόμα πιο έντονα, γιατί εκείνα δεν μπορούν να διαβάσουν όσα έγραψα και να μου πουν «αυτό δεν συνέβη έτσι». Πολλά τα γνώρισα πληγωμένα, φοβισμένα ή εγκαταλειμμένα. Οταν τα κάνω ήρωες στα βιβλία μου, θέλω να τους επιστρέφω φωνή, αξιοπρέπεια, δικαιοσύνη και μια διαφορετική συνέχεια στην ιστορία τους. Με τους ανθρώπους τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα. Κάποιοι πέρασαν στις σελίδες επειδή με πλήγωσαν, μου έδωσαν μαθήματα ή εμφανίστηκαν σε μια στιγμή που άλλαξαν, ίσως χωρίς να το ξέρουν, την πορεία μιας ιστορίας ή και τη δική μου.
Πόσους πραγματικούς ανθρώπους έχετε «κρύψει» στα βιβλία σας;
Περισσότερους απ’ όσους θα παραδεχόμουν δημόσια και μερικούς τόσο καλά κρυμμένους, που πιθανότατα διάβασαν το βιβλίο χωρίς να καταλάβουν ότι βρίσκονταν μέσα του! Μπορεί να κρατήσω μια φράση, ένα βλέμμα, μια πράξη ή ακόμα περισσότερο κάτι που κάποιος επέλεξε να μην κάνει και γύρω του να χτίσω έναν διαφορετικό ήρωα. Εξάλλου ένα από τα ωραιότερα μυστικά της συγγραφής είναι πως οι αναγνώστες βλέπουν έναν ήρωα κι εσύ ξέρεις ακριβώς ποιος κρύβεται από πίσω.
Πιστεύετε ακόμα στις «τυχαίες συναντήσεις» και στις «αόρατες χρυσές κλωστές» που συχνά αναφέρετε;
Οσο μεγαλώνω τόσο λιγότερο πιστεύω στις εντελώς τυχαίες συναντήσεις. Υπήρξαν άνθρωποι που εμφανίστηκαν σε τόσο παράξενη στιγμή και με τόσο απίθανες αφορμές ώστε κάποια στιγμή σταμάτησα να αναζητώ τη λογική εξήγηση. Κάποιες συναντήσεις έρχονται για να μετακινήσουν κάτι μέσα μας ή να μας οδηγήσουν κάπου που μόνοι μας δεν θα φτάναμε. Και κάποιες «αόρατες χρυσές κλωστές», ακόμα κι όταν τις τραβήξεις μέχρι τα όριά τους, επιμένουν να μη σπάνε. Αλλες τις κρατώ για χρόνια πεισματικά, έστω από μια τόση δα ακρούλα. Και κάποιες περιμένω, αρνούμαι να τις κρατήσω, όταν οι άλλοι επιμένουν να τις σπάνε και περιμένω να δω τι σκοπεύει να κάνει μαζί τους η ζωή.
Ποια δική σας νίκη υπήρξε τεράστια, παρότι μπορεί να μην την έμαθε ποτέ κανείς;
Οι μεγαλύτερες νίκες μου ίσως δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ. Πίσω, μάλιστα, από όλα τα βραβεία, που νιώθω τεράστια χαρά και τιμή να έχω λάβει όλα αυτά τα χρόνια, κρύβονται αυτές οι αθόρυβες νίκες. Ενα παιδί που φοβόταν έναν σκύλο και τόλμησε να τον πλησιάσει. Ενας σκύλος που συνάντησα ψυχικά διαλυμένο και του χάρισα μια δεύτερη ευκαιρία να ζήσει ή η συγκίνηση που μου είπε κάποιος ότι ένα βιβλίο μου άλλαξε τον τρόπο που βλέπει τα ζώα αλλά και τη ζωή. Η καθημερινή μου προσπάθεια να επιστρέφω στους σκύλους μου, τη Διώνη, τον Πόθο και τον Αξελ, τη ζωή και τον χρόνο που τους αξίζουν. Για χρόνια πάλευα με την ενοχή ότι η τόσο έντονη καθημερινότητά μου τους «κλέβει» κάτι από εμένα. Και σίγουρα και οι φορές που συνέχισα ενώ ήμουν βέβαιη ότι έβλεπα παντού εμπόδια και δεν είχα άλλη δύναμη. Επιτυχία για μένα είναι αν, επειδή έκανα κάτι, άλλαξε έστω και μία ζωή προς το καλύτερο.
Πού τελειώνει η ιδιότητα της συγγραφέως και πού αρχίζει της ακτιβίστριας;
Δεν έχουν σαφή σύνορα νομίζω. Γράφω για όσα αγαπώ, αλλά και για όσα με πληγώνουν ή θεωρώ ότι πρέπει να αλλάξουν. Με απασχολεί όμως πολύ η ισορροπία. Ενα βιβλίο δεν θέλω να είναι σύνθημα ή μάθημα φιλοζωίας μεταμφιεσμένο σε λογοτεχνία. Πιστεύω περισσότερο στη δύναμη της συγκίνησης, παρά της υπόδειξης του τι πρέπει κάποιος να κάνει. Συνεχίζω να πιστεύω πως ο καθένας μας οφείλει να ζει τη ζωή που θέλει «δίχως θα και αχ, μακάρι να…» και αν κάποιος θέλει μπορεί να τον ακολουθήσει. Θέλω ο αναγνώστης, όταν βγει από τον κόσμο μιας ιστορίας, να μην μπορεί να κοιτάζει την πραγματικότητα ακριβώς όπως πριν.
Στο «Ταξίδι στο Νησί της Πατούσας» βρίσκονται πίσω από το παραμύθι 68 πραγματικοί βάναυσα κακοποιημένοι αδέσποτοι σκύλοι. Δεν ήταν αυτή η αλήθεια πολύ σκληρή για να γίνει παραμύθι;
Αυτό ήταν το μεγαλύτερο συγγραφικό στοίχημα. Είχα εικόνες που είχα δει και σκύλους που είχα αγγίξει, όμως δεν ήθελα να μεταφέρω στα παιδιά το τραύμα που βιώσαμε εμείς. Ετσι, πήρα μια σκοτεινή πραγματικότητα και της έδωσα φως. Κι έτσι έγινε ένα πολύχρωμο παραμύθι περιπέτειας, γεμάτο φαντασία, μυστήριο, χιούμορ, ανατροπές και ελπίδα, όπου οι αναγνώστες συναντούν τη δύναμη της φιλίας, της γενναιότητας, της συνεργασίας και της επιλογής να μη μένεις αμέτοχος όταν κάποιος σε χρειάζεται. Κάτω όμως από όλα αυτά υπάρχουν οι 68 πραγματικές ζωές και οι «κώδικες» που έχω κρύψει στις σελίδες του. Γεννήθηκε μέσα από μια σκοτεινή ιστορία, αλλά αρνήθηκε να γίνει σκοτεινό. Εγραψα ένα παραμύθι χωρίς να κάνω παραμύθι την αλήθεια και μέχρι η πραγματική ιστορία να ολοκληρώσει τον δρόμο της το βιβλίο θα θυμίζει πως «Οι #68 υπήρξαν. Και κάποτε κάποιοι αρνήθηκαν να τους ξεχάσουν».
Αν επιλέγατε ένα πρόσωπο από αυτή τη διαδρομή στο οποίο χρωστάτε ένα δημόσιο «ευχαριστώ», ποιο θα ήταν;
Γυρίζοντας πίσω μπορώ να αναγνωρίσω και τις δικές μας στιγμές υπερβολικής πίεσης. Ερχόμασταν εξαντλημένοι από έναν αγώνα σχεδόν δέκα ετών γύρω από τη διαχείριση και την προστασία των αδέσποτων ζώων στην περιοχή και θέλαμε όλα να γίνουν αμέσως. Αν πρέπει να αναφέρω έναν άνθρωπο που από τη θέση ευθύνης στην οποία βρέθηκε συνέβαλε καθοριστικά ώστε η ιστορία να προχωρήσει πολλά βήματα μπροστά, είναι ο Γιώργος Τρούπκος, τότε υπαστυνόμος Α’ του Α.Τ. Αλεξάνδρειας, που βρέθηκε αντιμέτωπος με τεράστιο όγκο δουλειάς, ευθύνη, πίεση κι όλους εμάς να ζητάμε δικαιοσύνη «εδώ και τώρα». Οι θεσμοί αποκτούν τελικά το πρόσωπο των ανθρώπων που τους υπηρετούν. Τη δική του στάση και τη σταθερή αίσθηση καθήκοντος δεν θα τις ξεχάσω ούτε εγώ ούτε κανένας από τους υπόλοιπους εθελοντές και σίγουρα ούτε όλα τα ζώα που τους χάρισε την ευκαιρία να «ακουστούν» οι κραυγές τους.
Η Διώνη, ο Πόθος και ο Αξελ ποια αλήθεια για τη ζωή σάς έμαθαν;
Οτι το παρελθόν εξηγεί ποιος είσαι, αλλά δεν είναι υποχρεωμένο να αποφασίζει ποιος θα γίνεις. Και οι τρεις ήρθαν κουβαλώντας πληγές και μου έμαθαν να εμπιστεύομαι ξανά, παρότι κάποτε φοβήθηκα, και να αγαπώ ξανά, παρότι κάποτε πληγώθηκα. Η μεγαλύτερη νίκη απέναντι σε ό,τι σε πλήγωσε είναι να μην του επιτρέψεις να αποφασίσει τι άνθρωπος θα γίνεις μετά.
Τι φοβάται σήμερα η Κατερίνα, όταν μένουν έξω από την πόρτα όλοι οι τίτλοι της;
Τις απώλειες και τον χρόνο που περνά. Και κυρίως μήπως φύγουν άνθρωποι ή πλάσματα που αγαπώ και συνειδητοποιήσω αργότερα ότι υπήρχαν πράγματα που δεν πρόλαβα να πω. Εχω μάθει πολύ καλά να τρέχω και μαθαίνω ακόμη να σταματώ. Και στις σχέσεις μου παλεύω περισσότερο απ’ όσο ίσως θα έπρεπε και αυτό συχνά μού δημιουργεί μεγάλες ενοχές. Δεν είμαι καλή στο να φεύγω.Οταν όμως φύγω πραγματικά, σίγουρα ούτε επιστρέφω ούτε γυρίζω να κοιτάξω τι άφησα πίσω.
Ποιο όνειρο παραμένει πεισματικά ανεκπλήρωτο;
Να ζήσω για ένα διάστημα στο Παρίσι, στη Μονμάρτη, ή να απομονωθώ ακόμα έναν χειμώνα στην Αστυπάλαια, όπως τα χρόνια που έφτασα εκεί ως δασκάλα. Κάποτε φανταζόμουν τη Μονμάρτη ως πιανίστρια ή γλύπτρια, μα σήμερα μάλλον θα έφτανα με ένα laptop, ένα τετράδιο και τη βεβαιότητα ότι κάπου στα στενά της με περιμένει ένα μυθιστόρημα. Εχω όμως κακή σχέση με τη λέξη «ανεκπλήρωτο». Προτιμώ το «δεν έχει συμβεί ακόμη»!
Αν κρύβατε σήμερα μέσα σε ένα βιβλίο μία φράση για να τη βρει η Κατερίνα ύστερα από είκοσι χρόνια;
«Ελπίζω να μην έγινες ποτέ τόσο λογική ώστε να σταματήσεις να πιστεύεις στα απίθανα».
