Λύκεια υπό αποκλεισμό, δημόσιοι υπάλληλοι σε απεργία, λιμάνια μπλοκαρισμένα, ακρίβεια, καύσιμα σε άνοδο, δημόσιο χρέος που διογκώνεται και μια κυβέρνηση που δυσκολεύεται να αντεπεξέλθει. Η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίση που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ακόμη μιας «κοινωνικής κινητοποίησης».
Οι πανεθνικές μαθητικές και φοιτητικές διαδηλώσεις αποτελούν το πιο ορατό σύμπτωμα μιας συσσώρευσης οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών πιέσεων, οι οποίες πλέον αλληλοτροφοδοτούνται και περιορίζουν ολοένα και περισσότερο τα περιθώρια ελιγμών της χρεοκοπημένης πολιτικά κυβέρνησης Μακρόν.
Οι μαθητές βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή -δεν είναι η πρώτη φορά-, αποκλείοντας σχολεία και διαμαρτυρόμενοι για τις ελλείψεις εκπαιδευτικών, την κατάσταση των σχολικών εγκαταστάσεων, τον υπερπληθυσμό στις αίθουσες και τη χρόνια υποχρηματοδότηση. Περίπου ένα στα δέκα σχολεία αντιμετώπισε τουλάχιστον μερική αναστολή λειτουργίας, ενώ οι κινητοποιήσεις επεκτάθηκαν σε δεκάδες πόλεις. Την ίδια στιγμή, καθηγητές και εργαζόμενοι στον δημόσιο τομέα προστέθηκαν στις διαμαρτυρίες, συνδέοντας τα αιτήματα για την εκπαίδευση με τις δικές τους αντιδράσεις απέναντι στο πάγωμα των μισθών. Η εικόνα στους δρόμους ξυπνά μνήμες των κίτρινων γιλέκων.
Στο Παρίσι, οι πορείες από την πλατεία της Δημοκρατίας που καταλήγουν στη Βαστίλη και σε συγκρούσεις με τις αστυνομικές δυνάμεις έχουν ένα κοινό σύνθημα: «Μακρόν, παραιτήσου». Η αστυνομική βία έχει εξελιχθεί σε κεντρικό ζήτημα της κινητοποίησης. Από τα μέσα Σεπτεμβρίου αναφέρονται εκατοντάδες τραυματισμοί μεταξύ μαθητών, εκπαιδευτικών και αστυνομικών, ενώ ο ακρωτηριασμός του χεριού ενός 15χρονου από χειροβομβίδα κρότου – λάμψης προκάλεσε οργή.
Πίσω από τις μαθητικές διαμαρτυρίες, όμως, βρίσκεται μια πολύ βαθύτερη κοινωνική δυσφορία. Το σχολείο, όπως υποστηρίζουν οι ίδιοι οι μαθητές, δεν λειτουργεί πλέον με τον ίδιο τρόπο ως μηχανισμός κοινωνικής ανόδου. Τα αιτήματα για περισσότερους εκπαιδευτικούς και καλύτερα σχολεία έχουν πλέον μετατραπεί σε αμφισβήτηση της δυνατότητας του κράτους να παρέχει βασικές δημόσιες υπηρεσίες. Η αναταραχή, πάντως, δεν άρχισε από τα σχολεία. Είχε προηγηθεί η κινητοποίηση των αλιέων, οι οποίοι απέκλεισαν λιμάνια και τερματικούς σταθμούς καυσίμων, διαμαρτυρόμενοι για το κόστος του ντίζελ.
Αγρότες, οδηγοί φορτηγών, εργαζόμενοι στις κατασκευές, νοσηλευτές και άλλες επαγγελματικές ομάδες εκφράζουν επίσης τη δυσαρέσκειά τους για την ακρίβεια και την επιβάρυνση του κόστους ζωής. Οι διαφορετικές διεκδικήσεις έχουν έτσι αποκτήσει έναν κοινό παρονομαστή: Την αίσθηση ότι το κράτος ζητά συνεχώς περισσότερες θυσίες από τους πολίτες, ενώ αδυνατεί να ανταποκριθεί στις βασικές κοινωνικές ανάγκες.
Στην καρδιά της κρίσης βρίσκεται το δημοσιονομικό πρόβλημα. Η Γαλλία δίνει εδώ και περίπου δύο δεκαετίες έναν δύσκολο αγώνα για τη χρηματοδότηση του κράτους πρόνοιας, την ώρα που το κόστος δανεισμού αυξάνεται και οι ενεργειακές τιμές επιβαρύνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το δημόσιο χρέος ξεπερνά πλέον το 119% του ΑΕΠ, ενώ το ετήσιο κόστος εξυπηρέτησής του αναμένεται να φτάσει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα. Η κυβέρνηση του Σεμπαστιάν Λεκορνί καλείται να μειώσει τις δημόσιες δαπάνες κατά περίπου 43 δισ. ευρώ, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει αιτήματα για περισσότερες δαπάνες στην παιδεία, στην υγεία και στις κοινωνικές υπηρεσίες.
Το δίλημμα είναι σχεδόν αδιέξοδο. Η κυβέρνηση πρέπει να προσφέρει ανακούφιση σε μια κοινωνία που πιέζεται από την ακρίβεια, αλλά κάθε νέα δαπάνη επιβαρύνει έναν ήδη δύσκολο δημοσιονομικό λογαριασμό. Ο Λεκορνί έχει θέσει ως στόχο τη μείωση του ελλείμματος στο 5% του ΑΕΠ το 2027, από 5,4% που προβλέπεται για το τρέχον έτος. Ωστόσο, η κυβέρνηση δεν διαθέτει σταθερή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, γεγονός που περιπλέκει την ψήφιση του Προϋπολογισμού και αυξάνει την πολιτική αβεβαιότητα.
Οι αγορές έχουν ήδη αρχίσει να τιμολογούν αυτόν τον κίνδυνο. Το κόστος δανεισμού της Γαλλίας έχει αυξηθεί σημαντικά, ενώ το spread έναντι της Γερμανίας έχει διευρυνθεί. Η απόδοση του γαλλικού δεκαετούς ομολόγου κινείται περίπου στο 4,9%, ενώ περίπου το 38% του γαλλικού εταιρικού χρέους υψηλής διαβάθμισης εμφανίζεται να διαπραγματεύεται με χαμηλότερες αποδόσεις από αντίστοιχους κρατικούς τίτλους. Το μήνυμα των αγορών είναι σαφές: η πολιτική αβεβαιότητα και η δημοσιονομική κατάσταση της Γαλλίας αρχίζουν να συνδέονται όλο και περισσότερο με την αντίληψη για τον κίνδυνο της χώρας.
Ενεργειακή κρίση
Και σαν να μην έφταναν αυτά, η ενεργειακή κρίση επιστρέφει στο προσκήνιο. Οι τιμές των γαλλικών συμβολαίων ηλεκτρικής ενέργειας για το επόμενο έτος ξεπέρασαν τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα, καθώς οι διεθνείς τιμές φυσικού αερίου και πετρελαίου αυξάνονται. Η Γαλλία διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα λόγω της μεγάλης πυρηνικής της παραγωγής, όμως η διαθεσιμότητα των αντιδραστήρων βρίσκεται περίπου στο 65%, ενώ η πυρηνική παραγωγή τον Σεπτέμβριο ήταν η χαμηλότερη για τον συγκεκριμένο μήνα από το 2022. Την ίδια ώρα, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο έχει αυξηθεί σημαντικά.
Η κυβέρνηση προσπαθεί να περιορίσει τις επιπτώσεις στην καθημερινότητα. Ο Λεκορνί ανακοίνωσε την απελευθέρωση 10 εκατ. βαρελιών ντίζελ από τα στρατηγικά αποθέματα της χώρας, με στόχο να μειωθεί η τιμή στην αντλία κατά 12 έως 18 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο. Η παρέμβαση εντάσσεται σε ευρύτερη συμφωνία του G7 για την απελευθέρωση συνολικά 100 εκατ. βαρελιών από στρατηγικά αποθέματα. Πρόκειται για ένα μέτρο που μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, δεν αντιμετωπίζει όμως τις βαθύτερες αιτίες της γαλλικής κρίσης.
