Η σεισάχθεια από τον Σόλωνα στην πόλη των Αθηνών και η δίκαιη διακυβέρνηση του Πεισιστράτου
Λέγεται ότι, όταν ο Πεισίστρατος ήταν σε μία από τούτες τις περιοδείες, συνέβη το περιστατικό με τον γεωργό από τον Υμηττό, ο οποίος καλλιεργούσε στην περιοχή που αργότερα ονομάστηκε αφορολόγητη. Ο Πεισίστρατος, όταν είδε να σκάβει και να καλλιεργεί κάτι που δεν ήταν τίποτε άλλο παρά βράχος, έκπληκτος έβαλε τον δούλο που τον συνόδευε να τον ρωτήσει τι αποκόμιζε από αυτή την περιοχή. “Τίποτε, παρά μόνο κόπο και πόνο”, είπε, “και από αυτά το ένα δέκατο πρέπει να πάει στον Πεισίστρατο”. Την απάντηση αυτή την έδωσε χωρίς να ξέρει σε ποιον μιλούσε. Ο Πεισίστρατος χάρηκε με την ειλικρίνεια και τη φιλοπονία του και τον απάλλαξε από όλους τους φόρους».
Αριστοτέλους «Αθηναίων Πολιτεία», 16. 6.1-7.1, εκδόσεις Κάκτος, σελ. 81
Από τότε που εισήχθη το χρήμα στην καθημερινότητα του είδους μας, παρατηρείται και το ακόλουθο: Οι άνθρωποι, όταν έχουν χρέη, χάνουν μέρος της ελευθερίας τους. Αυτό άλλοτε γίνεται με κάθε επισημότητα και άλλες φορές τηρούνται προσχήματα. Δηλαδή, η ανελευθερία και η υπαγωγή σε καθεστώς δουλείας ή ελέγχου μπορεί να μετονομαστούν σε «εποπτεία», ώστε να μη σοκάρεται το θύμα στο άκουσμα της ωμής αλήθειας. Πάντα η αλήθεια προκαλεί δυσφορία σε αυτούς που συνήθισαν να ζουν με τα ψέματα.
Στην αρχαία Αθήνα τα ανθρώπινα σώματα χρησιμοποιούνταν ως εγγυήσεις για τη λήψη δανείων και όσοι δεν μπορούσαν να εξυπηρετήσουν την οφειλή τους εξανδραποδίζονταν. Αυτή την πρακτική την τερμάτισε ο Σόλων (639-559 π.Χ.) με νομοθετική ρύθμιση, η οποία περιελάμβανε μέτρα τα οποία δεν θα μπορούσε να διανοηθεί ουδείς αυτοαποκαλούμενος «επαναστάτης» της σύγχρονης εποχής. Η περίφημη «σεισάχθεια» (σύνθετη λέξη από το «σείω» που αποδίδεται ως ταρακουνώ και το «άχθος» που σημαίνει βάρος) είναι μια ιδέα του Σόλωνα που απελευθέρωσε την αθηναϊκή κοινωνία από βάρη αιώνων και προετοίμασε τη μετάβαση από την αριστοκρατική κοινωνία στη δημοκρατία με ενδιάμεσο σταθμό της τυραννίδα του Πεισιστράτου.
Στη μεταρρύθμισή του ο Σόλων ο Αθηναίος μηδένισε τα χρέη των οφειλετών προς το Δημόσιο, απαγόρευσε τον δανεισμό με εγγύηση την προσωπική ελευθερία και απελευθέρωσε όλους όσοι είχαν γίνει δούλοι λόγω χρεών. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Σόλων καταγόταν από αριστοκρατική, εύπορη οικογένεια, οι ρίζες της οποίας έφταναν έως τον θρόνο του Κόδρου, του μυθικού βασιλιά της Αθήνας.
Οι επί τα βελτίω μεταβολές στη ζωή των Αθηναίων που θεσμοθέτησε ο Σόλων δεν ήταν αρκετές για να ελαφρύνουν τη ζωή των πολιτών από το δυσβάστακτο βάρος της φορολογίας. Επί Πεισιστράτου οι κάτοχοι μικρών εκτάσεων μετά βίας μπορούσαν να ζήσουν καταβάλλοντας το ένα δέκατο του εισοδήματός τους (φόρος 10%). Σε αυτό το περιστατικό που αναφέρει ο Αριστοτέλης στην «Αθηναίων Πολιτεία» είναι εμφανής η αγανάκτηση του γεωργού από τον Υμηττό για όσα έπρεπε να αποδώσει στην πόλη των Αθηνών ως φορολογία.
Ο Πεισίστρατος, κι αυτός γόνος αριστοκρατικής οικογένειας, είχε κατακτήσει απόλυτη εξουσία στην πόλη των Αθηνών και επειδή κατανοούσε τα προβλήματα και τον τρόπο σκέψης του λαού. Δεν ζούσε αποκομμένος από τα δημόσια πράγματα έχοντας στο πλευρό του έναν κύκλο αχρείαστων κολάκων. Γι’ αυτό και απάλλαξε τον βασανισμένο αγρότη από το δυσβάστακτο για εκείνον 10% της φορολογίας.
Ο τύραννος Πεισίστρατος στην προσπάθεια επίλυσης των ζητημάτων που απασχολούσαν τους πολίτες συμμετείχε κι ο ίδιος προσωπικά. Μεταξύ άλλων, είχε θεσπίσει κινητά δικαστήρια στην ύπαιθρο, τα οποία είχαν ως αποστολή να επιλύουν τις μικροδιαφορές των πολιτών κι εκείνος περιόδευε με την ιδιότητα του δικαστή!
Τα έργα και οι ημέρες, η επαφή του με τον λαό και οι ποιότητες του χαρακτήρα του υποχρέωσαν τον Αριστοτέλη να σημειώσει για εκείνον:
«Ο Πεισίστρατος δεν ταλαιπώρησε τον λαό από καμία άποψη κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, αλλά, αντίθετα, πάντοτε διατήρησε την ειρήνη και φρόντιζε να επικρατεί ησυχία. Γι’ αυτό λέγεται συχνά ότι η τυραννία του Πεισιστράτου χαρακτηρίστηκε εποχή του Κρόνου γιατί, όταν αργότερα ανέλαβαν οι γιοι του, το πολίτευμα έγινε περισσότερο τυραννικό. Το πιο σημαντικό του πλεονέκτημα ήταν το ευνοϊκό προς τον λαό ήθος του και η φιλανθρωπία του. Κατά τα άλλα, ήταν πρόθυμος να διοικήσει σύμφωνα με τους νόμους, χωρίς να επιτρέπει στον εαυτό του καμία πλεονεξία».
Σήμερα το πολίτευμα που έχουμε είναι δημοκρατικό. Πεισίστρατοι δεν υπάρχουν. Ούτε κλίμακες φόρου 10%.
Παναγιώτης Λιάκος
