Ερευνα-σοκ με στοιχεία Eurostat, ΕΠΕΤΤ, ΤτΕ, ΔΝΤ και ΕΕ αποκαλύπτει ότι χαμηλόμισθοι ξοδεύουν το 40% των χρημάτων τους για στέγαση
Η στεγαστική κρίση που σοβεί στη χώρα τα τελευταία χρόνια, με τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις, αντιμετωπίζεται από την κυβέρνηση με τρόπο εμμονικό, πολιτικά ιδεοληπτικό και, ως είθισται, με μόνη στόχευση τις… μπίζνες.
Ενώ εμφανίζεται να λαμβάνει μέτρα, ξοδεύοντας δισεκατομμύρια ευρώ πολύτιμων πόρων, τα αποτελέσματα όχι μόνο δεν λύνουν αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, επιδεινώνουν το πρόβλημα: με άλλα λόγια, εφαρμόζει πολιτικές που οδηγούν όχι σε μείωση των τιμών, αλλά σε αύξηση.
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε πρόσφατη ημερίδα αποτυπώνουν μία εικόνα αποκάλυψης: λίγα, παλιά, ακριβά σπίτια, οι τιμές των οποίων αυξάνονται σε ρυθμούς πολλαπλάσιους των μισθών.
Το βασικό εύρημα της έρευνα του Πανελλήνιου Συλλόγου Υπαλλήλων ΔΥΠΑ-τ. ΟΑΕΔ, τ. ΟΕΕ, τ. ΟΕΚ σοκάρει: το 2025 η Ελλάδα εμφανίζει δείκτη υπερβολικής στεγαστικής επιβάρυνσης 26,4%, όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι 7,7%. Δηλαδή η Ελλάδα βρίσκεται περίπου 3,4 έως 3,5 φορές πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Με απλά λόγια, περίπου 1 στους 4 πολίτες στην Ελλάδα δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγη.
Επιπλέον, κάνοντας μια αναδρομή από το 2015 έως το 2025, η Ελλάδα κινείται σταθερά σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από την Ε.Ε. Ειδικότερα, ο δείκτης στεγαστικής επιβάρυνσης στην Ελλάδα βρισκόταν στο 29,6% το 2015, έφτασε στο 39,5% το 2018 και παραμένει ακόμη και σήμερα στο 26,4%, όταν η Ε.Ε. κινείται γύρω από το 7,7%-8,8%. Η Ελλάδα δεν πέρασε απλώς μια στεγαστική δυσκολία, βρίσκεται σε καθεστώς μόνιμης στεγαστικής πίεσης.
Το 2024, με δείκτη 28,9%, εκτιμάται ότι περίπου 1.240.000 νοικοκυριά, δηλαδή σχεδόν 3 εκατομμύρια άτομα, βρίσκονταν σε συνθήκη υπερβολικής στεγαστικής επιβάρυνσης. Το 2025, με δείκτη 26,4%, ο αριθμός εξακολουθεί να αντιστοιχεί σε περίπου 1.130.000 νοικοκυριά, δηλαδή περίπου 2,75 εκατομμύρια άτομα. Οπως είναι λογικό, η επιβάρυνση είναι ακόμη μεγαλύτερη στα χαμηλά εισοδήματα, καθώς στο φτωχότερο εισοδηματικό πεντημόριο το 82,1% των νοικοκυριών δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγη. Αυτό αφορά περίπου 681.000 νοικοκυριά.
Στο δεύτερο πεντημόριο το ποσοστό είναι 46,8%, δηλαδή περίπου 389.000 νοικοκυριά. Στο τρίτο πεντημόριο είναι 24,7%, περίπου 205.000 νοικοκυριά. Συνολικά καταγράφονται 1.275.000 νοικοκυριά σε υπερβολική στεγαστική επιβάρυνση. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η στεγαστική κρίση έχει άμεσο αποτύπωμα και στο Δημογραφικό. Ενώ για ένα μονοπρόσωπο νοικοκυριό το συνολικό στεγαστικό κόστος μπορεί να κινείται γύρω στα 700 ευρώ τον μήνα, για ζευγάρι χωρίς παιδιά το κόστος φτάνει περίπου στα 900-1.100 ευρώ τον μήνα και για οικογένεια με δύο παιδιά μπορεί να φτάνει περίπου τα 1.200-1.500 ευρώ τον μήνα. Με δεδομένο, λοιπόν, το πραγματικό ύψος των μισθών, γίνεται κατανοητό γιατί τα νέα ζευγάρια αρνούνται να αποφασίσουν να κάνουν οικογένεια.
Αυτό πιστοποιείται και από τη σύγκριση τιμών και εισοδημάτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, ο δείκτης τιμών διαμερισμάτων ανέβηκε από 63,2 το 2017 σε 116,4 το 2025. Η ετήσια αύξηση κορυφώθηκε στο 13,9% το 2023, παρέμεινε υψηλή στο 9,1% το 2024 και συνεχίστηκε με 7,8% το 2025. Σωρευτικά από το 2007 έως το 2025 οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν περίπου 77%, ενώ το διαθέσιμο εισόδημα αυξήθηκε μόλις περίπου 14%. Ο λόγος τιμής κατοικίας προς εισόδημα αυξήθηκε περίπου 57%. Αυτό σημαίνει ότι η κατοικία ακριβαίνει πολύ ταχύτερα από την οικονομική δυνατότητα των νοικοκυριών.
Στα ενοίκια η απόκλιση είναι εξίσου μεγάλη. Ο δείκτης ενοικίων κατοικιών HICP της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, για τη χώρα μας με βάση το 2015=100, βρισκόταν στο 92,16 το 2018, στο 96,6 το 2023, στο 104,9 το 2024 και στο 113,4 το 2025. Η σωρευτική αύξηση της περιόδου 2022-2025 είναι περίπου 22,9%, ενώ για την περίοδο 2021-2025 περίπου 21,5%.
«Στραβά μάτια» κάνει η κυβέρνηση για τα δηλωθέντα ενοίκια από τους πολίτες
Ωστόσο, οι επίσημοι αριθμοί δεν δείχνουν όλη την πραγματικότητα, αφού η Πολιτεία δεν κάνει τίποτα για να σταματήσει τη μεγάλη απόκλιση ανάμεσα στα δηλωμένα και τα πραγματικά ενοίκια. Το μέσο δηλωμένο ενοίκιο στην Ελλάδα εμφανίζεται περίπου στα 255 ευρώ τον μήνα, ενώ τα πραγματικά ενοίκια νέων μισθώσεων κινούνται περίπου στα 450-650 ευρώ τον μήνα. Η απόκλιση είναι της τάξης του +77% έως +155%.
Η απόκλιση αυτή δεν είναι μόνο κοινωνικό αλλά και δημοσιονομικό πρόβλημα. Με πραγματικό μέσο ενοίκιο 450 ευρώ, η διαφορά από το δηλωμένο μέσο ενοίκιο των 255 ευρώ είναι 195 ευρώ τον μήνα. Με πραγματικό μέσο ενοίκιο 550 ευρώ, η διαφορά είναι 295 ευρώ. Με πραγματικό μέσο ενοίκιο 650 ευρώ, η διαφορά είναι 395 ευρώ. Με βάση τις εκτιμήσεις της ΠΑΝΣΥΠΟ, το αδήλωτο μίσθωμα μπορεί να κινείται από περίπου 2,8 δισ. ευρώ έως και 7,1 δισ. ευρώ ετησίως. Συνεπώς, το αντίστοιχο φορολογικό κενό μπορεί να φτάνει από εκατοντάδες εκατομμύρια έως και πάνω από 1 δισ. ευρώ ετησίως.
Οι δυσμενείς δημογραφικές αλλαγές έρχονται σε κόντρα με το στεγαστικό απόθεμα, η πλειονότητα του οποίου είναι ηλικίας δεκαετιών και άρα χτισμένο με στόχευση οικογένειες με περισσότερα μέλη. Η στεγαστική κρίση, όμως, επιτείνεται από την έκρηξη της ζήτησης για μικρές κατοικίες.
Τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά αυξήθηκαν από 24% το 2010 σε περίπου 30,7% το 2025. Δηλαδή σχεδόν 1 στα 3 νοικοκυριά είναι πλέον μονοπρόσωπο. Την ίδια στιγμή, οι μικρές κατοικίες είναι ακριβώς εκείνες που πιέζονται περισσότερο. Από τα στοιχεία προκύπτει αύξηση ενοικίων +63% στις γκαρσονιέρες, +58% στα διαμερίσματα ενός υπνοδωματίου και +41% στα διαμερίσματα δύο υπνοδωματίων την περίοδο 2018-2025.
Τι προτείνουν οι εργαζόμενοι στον ΟΕΚ
Οι εργαζόμενοι στον τέως ΟΕΚ ζητούν ξεκάθαρα από την κυβέρνηση αλλαγή κατεύθυνσης. Οπως σημειώνουν, με αξιοποίηση πόρων περίπου 1,3 δισ. ευρώ προτείνεται η παραγωγή περίπου 15.000 έως 17.500 κοινωνικών κατοικιών. Το σχέδιο προβλέπει δύο άξονες: νέα κατασκευή κοινωνικών κατοικιών με προϋπολογισμό περίπου 700 εκατ. ευρώ, που μπορεί να οδηγήσει σε περίπου 6.000-6.500 νέες κατοικίες, και ανακατασκευή ή μετατροπή δημόσιων και ανενεργών κτιρίων σε κατοικίες, με προϋπολογισμό περίπου 600 εκατ. ευρώ, που μπορεί να οδηγήσει σε περίπου 8.500-11.000 κατοικίες.
Η διεθνής σύγκριση, αναφέρουν, αποδεικνύει ότι υπάρχουν λύσεις. Η Αυστρία διαθέτει πάνω από 680.000 κοινωνικές κατοικίες, περίπου 182 οργανισμούς περιορισμένου κέρδους και στη Βιέννη περίπου το 44% των νοικοκυριών ζει σε δημόσια ή κοινωνικά προσιτή κατοικία. Το αυστριακό μοντέλο δεν βασίζεται σε ευκαιριακά επιδόματα, αλλά σε μόνιμο απόθεμα κοινωνικής κατοικίας.
Η Ισπανία, μετά την τραπεζική κρίση, προωθεί περίπου 50.000 κατοικίες για κοινωνική και προσιτή στέγαση, με χρηματοδότηση περίπου 4 δισ. ευρώ και κρατικές εγγυήσεις περίπου 2,5 δισ. ευρώ. Παράλληλα, το 2025 κατάργησε το καθεστώς Golden Visa. Η Πορτογαλία έχει θεσπίσει επιδότηση επιτοκίου στεγαστικών δανείων έως 75%, ετήσια ενίσχυση έως 800 ευρώ, κρατικές εγγυήσεις έως 15% για νέους έως 35 ετών και έχει ήδη καταργήσει την Golden Visa για real estate από το 2023.
Κυβερνητική εμμονή σε λάθος λύσεις
Θα περίμενε κανείς με αυτά τα δεδομένα ότι η κυβέρνηση θα αναζητούσε τις βέλτιστες λύσεις με κάθε τρόπο. Στον αντίποδα, διαπιστώνεται μία γραφειοκρατική αβελτηρία που δεν δικαιολογείται. Συγκλίνουσες εκτιμήσεις αναφέρουν περίπου 725.000 κενά διαμερίσματα στην Ελλάδα, δηλαδή περίπου 13,5% του οικιστικού αποθέματος. Την ίδια στιγμή, η χώρα διαθέτει σχεδόν ανύπαρκτο απόθεμα κοινωνικής κατοικίας σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ενδεικτικά, παρουσιάζεται ότι η Ελλάδα διαθέτει μόλις 4 κοινωνικές κατοικίες ανά 1.000 κατοίκους, όταν η Αυστρία εμφανίζεται με 274, η Γαλλία με 159, η Δανία με 90, η Ισπανία με 20 και η Πορτογαλία με 19.
Ενώ, λοιπόν, υπάρχει το παράδειγμα των άλλων ευρωπαϊκών κρατών αλλά και η πολύτιμη εμπειρία του παρελθόντος για την Ελλάδα, ουδέποτε τέθηκε στο τραπέζι η επανασύσταση του ΟΕΚ. Ο Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας από το 1954 έως την κατάργησή του από την τρόικα το 2013 είχε δημιουργήσει περίπου 600 οικισμούς σε όλη τη χώρα, είχε κατασκευάσει και παραχωρήσει περίπου 50.000 κατοικίες, είχε στηρίξει περίπου 85.000 οικογένειες μέσω στεγαστικών προγραμμάτων, είχε εξυπηρετήσει περίπου 170.000 δικαιούχους δανείων και περίπου 120.000 οικογένειες ετησίως για 25 χρόνια μέσω ενοικίου.
Σήμερα, αντί αυτό το θεσμικό και περιουσιακό απόθεμα να αξιοποιείται, οι συνδικαλιστές καταγγέλλουν πάνω από 150 κενές και διαθέσιμες κατοικίες του ΟΕΚ χωρίς ιδιοκτήτη, οι οποίες παραμένουν κλειστές επί χρόνια. Πρόκειται για κατοικίες που θα μπορούσαν να δοθούν άμεσα σε οικογένειες με πραγματική ανάγκη.
Την ίδια στιγμή, αρχίζει να υλοποιείται η εξαγγελία για την Κοινωνική Αντιπαροχή, όπου παρουσιάζεται στόχος περίπου 400 διαμερισμάτων. Από αυτά, όμως, μόνο περίπου 130 διαμερίσματα, δηλαδή 32,5%, προορίζονται για κοινωνική διάθεση, ενώ περίπου 270 διαμερίσματα, δηλαδή 67,5%, οδηγούνται σε όρους αγοράς. Η παράδοση τοποθετείται, σύμφωνα με τις εξαγγελίες των αρμόδιων υπουργείων, γύρω στο 2028.
Ο ΠΑΝΣΥΠΟ υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα δεν έχει πρόβλημα έλλειψης πόρων, αλλά πρόβλημα κατεύθυνσης των πόρων. Περίπου 3 δισ. ευρώ δεσμεύονται κυρίως για αγορά κατοικίας μέσω προγραμμάτων όπως το «Σπίτι μου Ι» και το «Σπίτι μου ΙΙ». Το «Σπίτι μου Ι» αντιστοιχεί περίπου σε 1 δισ. ευρώ, ενώ το «Σπίτι μου ΙΙ» περίπου σε 2 δισ. ευρώ. Την ίδια στιγμή, περίπου 350 εκατ. ευρώ κατευθύνονται σε επίδομα στέγασης, περίπου 224,5 εκατ. ευρώ στην επιστροφή ενοικίου για το 2026, ενώ οι πόροι για πραγματική παραγωγή κοινωνικής στέγης παραμένουν κάτω από 100 εκατ. ευρώ.
Το κερασάκι στην τούρτα; Η δήλωση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη ότι εξετάζεται τρόπος να βρεθούν κονδύλια για μία τρίτη εκδοχή του προγράμματος αυτού -ένα «Σπίτι μου 3»- που λίγο βοήθησε στη θεραπεία της στεγαστικής κρίσης, καθώς τα δύο προηγούμενα οδήγησαν σε διψήφιες αυξήσεις τιμών για τα ακίνητα.
