Ας σεβόμαστε αυτά που έχουν άμεση σχέση με τη θεία λατρεία εκεί όπου υπάρχουν, ας τα διδάξουμε διά των κηρυγμάτων ή επισκέψεων στους τόπους που τα έχουν διατηρήσει
Του π.
ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ
ΧΡΥΣΟΠΟΥΛΟΥ
O τιδήποτε έχει καθιερωθεί μέσα στον χρόνο ως συνήθεια μιας ομάδας ή ενός λαού και ρυθμίζει τη ζωή του μάθαμε ότι ονομάζεται «έθιμο». Σε κάποιες περιπτώσεις έχει και ισχύ νόμου, αφού βρίσκεται μεταξύ αυτού και της παράδοσης. Κάθε έθιμο έχει την αξία του στον τόπο που το γέννησε. Το αυτό ισχύει και για τα εκκλησιαστικά έθιμα, η αξία των οποίων χάνεται σε βάθος αιώνων και ανάγονται σε γεγονότα και συγκυρίες. Το πρόβλημα είναι -ιδίως στα αστικά κέντρα- ότι κάθε εφημέριος, ανάλογα με τις εμπειρίες της ιερατικής ζωής του ή τον τόπο καταγωγής του, εφαρμόζει ανάλογο τυπικό κατά τη θεία λατρεία. Αυτό φαίνεται πιο έντονα στις μεγάλες γιορτές της Ορθοδοξίας. Τότε γίνεται ανάμειξη εφημερίων και τυπικών στ’ άμφια, στις τελετές, στη μουσική, στα έθιμα, στον διάκοσμο, δημιουργώντας, πολλές φορές, ανταγωνισμό και πόλωση, σαν να υπάρχει κάποιου είδους κέρδος.
Ξεχάσαμε ότι η ακολουθία του Νιπτήρος, λ.χ., έχει αξία μόνο εκεί όπου γίνεται από αιώνες, όχι και σε κάθε ενορία, της οποίας ο εφημέριος έχει την ίδια έμπνευση. Το αγιορείτικο τυπικό έχει την αξία του μόνο στο Αγιώνυμο Ορος, το ίδιο και τα εθνικοτοπικά έθιμα. Οταν τούτα τα μεταφέρουμε στο ενοριακό τυπικό και τ’ αναμείξουμε μ’ αυτό, ξεθωριάζουν και φθείρονται. Η συνήθεια αυτή έχει σκοπό πολλές φορές την αυτοπροβολή και τη διάκριση ανάμεσα στους άλλους παρά τη γνώση των εθίμων από τους ενορίτες. Ρόλο σίγουρα παίζουν και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, που ευνοούν τις καταστάσεις λόγω της διαφήμισης που παρέχουν. Κακές υπηρεσίες, ταυτόχρονα, προσφέρει και το διαδίκτυο, με το δικαίωμα και την άνεση που παρέχει για ανάρτηση ειδήσεων ή φωτογραφιών σε ιστοσελίδες εκκλησιαστικού περιεχομένου ή στο facebook. Η αδιακρισία, όταν συνυπάρχει με την αμετροέπεια, εκθέτει, στην ουσία, όσους επιθυμούν να προβάλουν δήθεν κάτι πρωτότυπο, ξεφεύγουν όμως προς την κατακριτέα υπερβολή. Δεν υπολογίζουν αρκετοί τον φακό της δημοσιότητας (μάλιστα, μεγεθυντικό) και απαθανατίζουν όσα κάνουν χωρίς να υπολογίζουν τα γέλια και τα δυσμενή σχόλια.
Πρέπει να σημειώσουμε ότι κακή μίμηση των εκκλησιαστικών εθίμων άλλων τόπων φέρει την απογοήτευση, αφού δεν καταφέρνουν το επιθυμητό, δηλαδή την κατάνυξη και την ψυχική ωφέλεια, Αντίθετα, προσφέρουν την αίσθηση αποτυχημένης θεατρικής παράστασης φολκλορικού περιεχομένου, που το μόνο που κάνει είναι να εξάρει τον εγωισμό των πρωταγωνιστών ιερέων. Η αταξία τυπικών και η ανομοιομορφία τους γεννούν σύγχυση στο ποίμνιο, αφού «κάθε παπάς και τυπικό». Αλλαγή εφημερίων επισύρει και αλλαγή των τυπικών αυτών.
Εκθέτουν όλα τούτα όσους κάνουν τις παρατυπίες και όσους τους ανέχονται. Χρειάζεται προσοχή στην εφαρμογή των τοπικών εθίμων όσον αφορά τα της Εκκλησίας και όχι μίμηση ή μεταφορά στα δικά μας δεδομένα και πρόσμειξη μ’ αυτά, συνονθύλευμα πραγματικό. Ας σεβόμαστε τα έθιμα που έχουν άμεση σχέση με τη θεία λατρεία εκεί όπου υπάρχουν, ας τα διδάξουμε διά των κηρυγμάτων ή επισκέψεων στους τόπους που τα έχουν διατηρήσει. Κάθε κληρικός, παντός βαθμού, δεν μπορεί να έχει διάφορες ή προσωπικές του λειτουργικές συνήθειες κατά περίσταση, δεν έχει ανάγκη από θαυμαστές ή αυτοπροβολή. Η εισαγωγή ενός διαφορετικού τυπικού και οι τελετές παρωδία σ’ έναν ναό σίγουρα θα προκαλέσουν το ερώτημα γιατί δεν γίνεται από άλλους και αλλού, ο πειρασμός πλέον είναι σίγουρος και φθοροποιός. Ας τον αποφύγουμε, λοιπόν, για το καλό των εθίμων και το δικό μας.
Από την Εφημερίδα Ορθόδοξη Αλήθεια
