Του Νίκου Μουρκογιάννη*
Από την εφημερίδα Εστία
Στο τελευταίο ταξίδι στην Πράγα εντυπωσιάστηκα για το πόσο άλλαξε από τότε που την είχα επισκεφθεί για πρώτη φορά το 1993. Η Πράγα ήταν τότε μια πόλη φτωχή και σκοτεινή με συνεχείς διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος που προσπαθούσε να ζήσει με τους νέους κανόνες που είχε φέρει η κατάρρευση του Σοβιετικού μπλοκ. Είχα μείνει σε ένα από τα δύο καλά ξενοδοχεία, αλλά και αυτά διατηρούσαν ακόμα στοιχεία του κομουνιστικού παρελθόντος. Στον όροφο υπήρχε μια κυρία που καθόταν στην άκρη του διαδρόμου, πίσω από ένα μικρό γραφείο, και παρακολουθούσε τους πάντες και τα πάντα. Το εστιατόριο, εντυπωσιακό σαν αίθουσα που υπήρχε από την εποχή των Αψβούργων, δεν είχε όμως παρά μόνο τρία τοπικά φαγητά τα οποία σερβίρονταν πνιγμένα στη σάλτσα και με πολύ ψωμί.
Η σημερινή Πράγα είναι η πλήρης αντίθεση του παλιού της εαυτού. Είναι πλέον γεμάτη από νέους, ντόπιους και τουρίστες από όλο τον κόσμο. Η πόλη έχει πληθυσμό μόνο 1.2 εκατομμύρια αλλά οι επισκέπτες της είναι κατά 40% περισσότεροι από ότι της Αθήνας. Οι Τσέχοι έχουν κερδίσει τη μάχη του κόστους αλλά και της εικόνας. Οι τιμές στην Πράγα είναι φθηνότερες από ότι στην Αθήνα. Ωστόσο, ο κύριος παράγοντας μετατροπής της Πράγας σε τουριστικό προορισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου είναι η συνεχής και επαγγελματικά οργανωμένη προσπάθεια αναβάθμισης και προβολής της.
Γύρω από την Πράγα οικοδομείται σιγά σιγά και η υπόλοιπη Τσεχία. Μερικά από τα ιστορικά τσέχικα προϊόντα έχουν διασωθεί και διαπρέπουν στον σημερινό δύσκολο και ανταγωνιστικό κόσμο. Τα κρύσταλλα Βοημίας, για παράδειγμα, έχουν ξαναβρεί τη θέση τους στην παγκόσμια αγορά και η Skoda είναι η μόνη αυτοκινητοβιομηχανία από το τέως ανατολικό μπλοκ που έχει διασωθεί και διαπρέπει σαν κομμάτι της Volkswagen. Σαν αποτέλεσμα της οικονομικής προόδου και απελευθέρωσης της αγοράς, η Τσεχία που το 1993 είχε ένα κατά κεφαλήν εισόδημα 40% χαμηλότερο από την Ελλάδα, σήμερα έχει σχεδόν το ίδιο και όλα δείχνουν ότι η ανάπτυξη θα συνεχιστεί ακάθεκτη.
Αυτό που κάνει όμως μεγαλύτερη εντύπωση δεν είναι οι αριθμοί και η ευημερία. Είναι η αντίληψη των Τσέχων για το πώς λειτουργεί η σύγχρονη οικονομία. Καταλαβαίνουν ότι έχουν ανάγκη από ξένες επενδύσεις και για να τις προσελκύσουν έχουν ιδιωτικοποιήσει τα πάντα. Γνωρίζουν ότι όσο τα προϊόντα τους δεν είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα στον κόσμο πρέπει να κρατούν τις τιμές χαμηλά. Για αυτό άλλωστε κάτι που όλοι κάνουν στην Πράγα είναι να παρακολουθούν καθημερινά την ισοτιμία Κορώνας με Ευρώ. Όλα δείχνουν ότι έτσι οι Τσέχοι έχουν βρει το δικό τους δρόμο προς την εθνική ανταγωνιστικότητα. Ίσως σε δύο δεκαετίες να ξαναγίνουν πάλι, όπως ήταν πριν από τον τελευταίο παγκόσμιο πόλεμο, μια από τις πλουσιότερες και τις πιο πρωτοπόρες βιομηχανικά χώρες στην Ευρώπη, κάτι που συμβολίζει και το διάσημο ρολόι της Πράγας που είναι σε λειτουργία από το 1410.
*Ο Νίκος Μουρκογιάννης ήταν πρόεδρος της Monitor Ευρώπης (1995 – 2005) και είναι συγγραφέας του βιβλίου «Purpose: The Starting Point of Great Companies».
