Από τον «Αρχάγγελο της Κρήτης» μέχρι τη σκηνή του «YFSF», ο Μέμος Μπεγνής ξεδιπλώνει σκέψεις για τη μουσική, το θέατρο και την κοινωνία, φωτίζοντας τη διαχρονική αξία των μεγάλων μορφών της τέχνης
- της Μαρίας Ανδρέου
«Εμείς δεν τραγουδάμε
για να ξεχωρίσουμε, αδελφέ μου, απ’ τον κόσμο.
Εμείς τραγουδάμε
για να σμίξουμε τον κόσμο»…
Ετσι τραγουδούσε ο Νίκος Ξυλούρης και γέμιζε στάδια… Με αφορμή τα 90 χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου λυράρη και ερμηνευτή, η μουσικοθεατρική παράσταση «Νίκος Ξυλούρης, ο Αρχάγγελος της Κρήτης» ξεκινά περιοδεία από τον ερχόμενο Ιούνιο (29 Ιουνίου – 8 Σεπτεμβρίου 2026) σε όλη την Ελλάδα. Η μεγάλη επιτυχία της Αθήνας, που παρουσιάστηκε όλο τον χειμώνα στο θέατρο ΗΒΗ και χειροκροτήθηκε θερμά από σχεδόν 40.000 θεατές, θα ταξιδέψει αυτή τη φορά σε πάνω από 45 πόλεις της Ελλάδας μέσα στο θέρος!
Το κείμενο υπογράφει η Ζαχαρένια Πετράκη και είναι βασισμένο σε πολυετή έρευνα και αρχειακό υλικό. Η σκηνοθεσία είναι του Νικορέστη Χανιωτάκη, καλλιτεχνικού διευθυντή του ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης, ενώ η παραγωγή ανήκει στα Αθηναϊκά Θέατρα. Ο καλός ηθοποιός του θεάτρου μας Μέμος Μπεγνής, ο οποίος έκλεψε τις εντυπώσεις στην παράσταση τον χειμώνα στον ρόλο του σπουδαίου παραγωγού Τάκη Λαμπρόπουλου -του ανθρώπου που ουσιαστικά ανέδειξε τον Νίκο Ξυλούρη-, συνεχίζει δυναμικά και το καλοκαίρι με την παράσταση.
Αυτή την περίοδο, ωστόσο, κάνει μια στάση στον ΑΝΤ1, καθώς έπειτα από έντονη πίεση αποδέχτηκε -όπως μας αποκαλύπτει ο ίδιος στο «ENJOY» της «κυριακάτικης δημοκρατίας»- την πρόταση για να λάβει μέρος στο μουσικό σόου μεταμορφώσεων που σπάει σε τηλεθέαση τα μηχανάκια της Νielsen και κάθε Κυριακή σημειώνει εντυπωσιακά ποσοστά τηλεθέασης, αγγίζοντας το 30%. Ο Μέμος Μπεγνής στον νέο κύκλο του δημοφιλούς σόου «YFSF», με το υποκριτικό ταλέντο του, τις φωνητικές του δυνατότητες αλλά και με την πλαστικότητα στην κίνηση, έχει ήδη καταφέρει να γοητεύσει, είτε ως Ιταλός τραγουδιστής είτε ως νέος Ελληνας εναλλακτικός τραγουδοποιός. Και κάτι μας λέει ότι θα συνεχίσει να το κάνει, ανταποκρινόμενος σε κάθε πρόκληση και κερδίζοντας το κοινό, τους συμπαίκτες του, αλλά και την κριτική επιτροπή.
Μέμο, τι είναι ο Νίκος Ξυλούρης για την Ελλάδα; Τι μας άφησε αυτός ο Κρητικός τραγουδιστής ως παρακαταθήκη στην τέχνη, αλλά και συμβολικά ως άνθρωπος;
Ο Νίκος Ξυλούρης είναι η Ελλάδα. Συμβολίζει την ιδέα του Ελληνισμού. Για μένα προσωπικά αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες προσωπικότητες που πέρασε ποτέ από τη χώρα μας. Και αυτό γιατί υπήρξε ένας άνθρωπος και καλλιτέχνης που έδρασε σε μαύρες εποχές, όπως στην Κατοχή, αλλά και στην περίοδο της χούντας. Αν δεν κάνω λάθος, από το 1968 έως το 1974 υπερασπίστηκε το δίκαιο αίτημα των εξεγερμένων φοιτητών για «ψωμί, παιδεία και ελευθερία». Ηταν ένας ακέραιος άνθρωπος, που δεν φοβήθηκε να μπει στο Πολυτεχνείο μαζί με τους φοιτητές, να τους τραγουδήσει και να τους εμψυχώσει, και αυτό, φυσικά, δεν άρεσε στο καθεστώς της δικτατορίας. Μάλιστα, όταν είχαν ανεβάσει μαζί με τον Κώστα Καζάκο και την Τζένη Καρέζη την παράσταση «Το μεγάλο μας τσίρκο», τον είχαν συλλάβει και αυτόν και το γνωστό καλλιτεχνικό ζευγάρι, κανένας από αυτούς όμως δεν φοβήθηκε. Το έλεγε η ψυχή τους. Ο τραγουδιστής από τα Ανώγεια δεν είχε τελειώσει κάποιο πανεπιστήμιο ούτε είχε κάνει ακαδημαϊκές σπουδές, αλλά είχε έναν πολύ σοφό και ουσιαστικό λόγο. Ολόκληρη η Ελλάδα τον εκτιμούσε όχι μόνο για τη φωνή του, αλλά για τη γενικότερη στάση ζωής του. Οταν τραγουδούσε, γέμιζε στάδια όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό. Πάνω στη σκηνή είχε μεγάλη αποδοχή και τον είχε αγκαλιάσει, θα έλεγα, όλη η οικουμένη.
Ο Νίκος Ξυλούρης είναι διαχρονικό σύμβολο αγωνιστικότητας και καθαρής ψυχής;
Αναμφίβολα. Είναι ένας δυνατός φάρος διαχρονικά, ένα παράδειγμα αυθεντικού ανθρώπου: καλοσυνάτος, αληθινός, αγωνιστής. Αυτά είναι στοιχεία που τα έχουν ανάγκη και τα νέα παιδιά σήμερα και πιστεύω πως θα συνεχίσουν να τα έχουν. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να τον γνωρίσουν. Να μάθουν ποιος ήταν ο Νίκος Ξυλούρης, ποια ήταν προσωπικότητά του, η στάση της ζωής του απέναντι στο δίκιο και το άδικο.
Τον χειμώνα με την παράσταση «Ο Αρχάγγελος της Κρήτης» κάνατε απανωτά sold out. Ποια είναι τα επόμενα σχέδια για το καλοκαίρι;
Θα γίνει μια μεγάλη περιοδεία με 45 παραστάσεις σε σημαντικές πόλεις σε όλη την Ελλάδα. Στην Κρήτη μάλιστα θα γίνουν πάρα πολλές παραστάσεις, τιμής ένεκεν. Στην Κρήτη θα καθίσουμε 11 μέρες, σχεδόν δύο εβδομάδες. Η πρεμιέρα ωστόσο της παράστασης θα γίνει στη Σπάρτη, στις 29 Ιουνίου. Τον χειμώνα γνωρίζω ότι η παράσταση θα συνεχιστεί, αλλά χωρίς εμένα και την Αλκηστη Πρωτοψάλτη. Τη θέση της θα πάρει μια εξίσου σπουδαία τραγουδίστρια, η Μελίνα Κανά.
Για πες μας, Μέμο, λίγα λόγια για τον Τάκη Λαμπρόπουλο, τον άνθρωπο που έβαλε στο παιχνίδι της ελληνικής μουσικής τους ποιητές μας, όπως τον Ρίτσο, τον Ελύτη, τον Σεφέρη, τον Γκάτσο, που μαζί με τους Χατζιδάκι, Θεοδωράκη, Ξαρχάκο, αλλά και τον Χιώτη ανέδειξαν φωνές όπως του Μητσιά, της Μοσχολιού, του Διονυσίου και του Ξυλούρη. Αληθεύει ότι είχε ακούσει τον Ξυλούρη να παίζει λύρα στο Ηράκλειο και τον ανέβασε στις μπουάτ της Αθήνας να τραγουδήσει ριζίτικα;
Ο Τάκης Λαμπρόπουλος, ο οποίος πέθανε 90 ετών, αποτελεί εμβληματική μορφή της ελληνικής μουσικής και της δισκογραφίας. Ενα πραγματικά μεγάλο κεφάλαιο. Ηταν άνθρωπος με χιούμορ και ένστικτο, που πλησίαζε τα ταλέντα και μπορούσε να τα αναδείξει σε αστέρια. Τα καταλάβαινε. Για τον Ξυλούρη λέγεται πως τον άκουσε σε έναν γάμο, τον έφερε στην Αθήνα και τον έκανε τον «Αρχάγγελο της Κρήτης». Ηταν δαιμόνιος και πολύ έξυπνος άνθρωπος και για μένα αποτελεί τιμή που τον υποδύομαι.
Ανθρωποι σαν τον Τάκη Λαμπρόπουλο, τον Ξυλούρη, τον Χατζιδάκι, τον Θεοδωράκη βγαίνουν ξανά ή ήταν δημιουργήματα της εποχής τους;
Οχι. Δεν βγαίνουν ξανά. Αυτοί οι άνθρωποι γεννήθηκαν μέσα στη στέρηση της Κατοχής και στους αγώνες για ελευθερία. Και σήμερα έχουμε καλούς καλλιτέχνες, αλλά δεν έχουν βιώσει τις ίδιες καταστάσεις, όπως τη σκληρότητα της ξενιτιάς που τραγούδησε ο Στέλιος Καζαντζίδης. Πολύ δύσκολο να βρεις τον ρομαντισμό του Μάνου Χατζιδάκι στο πιάνο ή τον επικό χαρακτήρα του Μαρκόπουλου και τη δυναμική του Μίκη Θεοδωράκη. Η εποχή βοήθησε πολύ για να γραφτούν τα τραγούδια που γράφτηκαν.
Μια Μαρινέλλα μπορεί να ξαναβγεί στο πάλκο;
Με τίποτα. Για μένα η απώλεια της Μαρινέλλας ήταν και το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Η Μαρινέλλα ήταν τεράστια. Εχει αφήσει μεγάλο κενό πίσω της. Ηταν μία και μοναδική. Μια γυναίκα που στεκόταν με απόλυτη παρουσία στη σκηνή, φρόντιζε τα πάντα – από τον φωτισμό και τα κοστούμια, μέχρι την οργάνωση των μουσικών της. Αναζητούσε συνεχώς νέα πράγματα, ακόμα και στο εξωτερικό. Θηλυκή ενέργεια, τρομερή φωνή, ανεπανάληπτη. Είχαμε συνεργαστεί μαζί στο Παλλάς, στην παράσταση για τη ζωή της, κι εκεί έζησα και κάτι άλλο: τη μαμά Μαρινέλλα. Ερχόταν στο θέατρο με ταπεράκια με γλυκά και φαγητά. Ηταν πολύ γενναιόδωρη γυναίκα και μας φρόντιζε όλους τους συντελεστές της παράστασης σαν οικογένεια. Η Μαρινέλλα ήταν ντίβα πάνω στη σκηνή και πολύ απλή στις πρόβες. Πολύ γλυκιά, πολύ διαφορετική στην καθημερινότητα με τους συνεργάτες της.
Μανούσος Μανουσάκης υπάρχει στην τηλεόραση;
Αλλος «αθάνατος». Ενας και μοναδικός για την ελληνική μυθοπλασία. Οι σειρές του Μανούσου έφταναν μέχρι και 70% στην τηλεθέαση, οι δρόμοι ερήμωναν και ο κόσμος έμενε σπίτι του για να δει τις σειρές του Μανούσου. Σήμερα μιλάμε για youtubers, influencers, tiktokers, instagrammers. Πού είναι η καλή ελληνική τηλεόραση με τις δεκάδες σειρές και όλες τους να είναι ποιοτικές; Τότε ο Μανούσος έκανε 50% και 60%. Τώρα το peak της τηλεθέασης είναι το 25% με 30%. Θυμάμαι όταν παίζαμε το «Μη μου λες αντίο» ο κόσμος κλεινόταν στα σπίτια για να δει τη σειρά. Βέβαια, δεν υπήρχαν τότε οι πλατφόρμες για να δεις τη σειρά που θες όποτε τη θες. Σήμερα παρακολουθείς σειρές και μέσα από τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης. Δεν έχεις τη χαρά να περιμένεις κάτι. Δεν υπάρχει αυτό το τηλεοπτικό ραντεβού.
Η εποχή μας πώς είναι καλλιτεχνικά;
Θα έλεγα άχρωμη και ανούσια. Στη μουσική δύσκολα θα βρεις πάντως τα μονοπάτια του Χατζιδάκι. Η μουσική σήμερα έχει πολύ θόρυβο, όπως και η εποχή μας. Από τους στίχους, τους μισούς δεν τους καταλαβαίνεις και τους άλλους μισούς, όταν τους πιάσεις ακουστικά, μιλούν για σεξ, ναρκωτικά, βία, πλούτο, χλιδή, χωρίς να εκφράζουν κάποια αξία ζωής. Λένε ότι οι νέοι δημιουργοί με αυτόν τον τρόπο καθρεφτίζουν την κοινωνία μας και καταλαβαίνεις έστω κι έτσι ότι αυτή η κοινωνία στερείται ρομαντισμού, οικογενειακών αξιών, ενώ ζει και ανεξέλεγκτες καταστάσεις βίας. Ακούς τις ειδήσεις στην τηλεόραση και σε πιάνει το στομάχι σου: συμμορίες στα σχολεία, βία, σχολικός εκφοβισμός, γυναικοκτονίες. Μια γενικευμένη παρακμή. Μια κοινωνία που στερείται αξιών, ιδανικών, πνεύματος. Θα έλεγα μάλιστα ότι όλα ξεκινάνε από την οικογένεια. Οι γονείς κουράζονται προφανώς να τα φέρουν εις πέρας κάνοντας δυο δουλειές καθημερινά και απουσιάζουν από το σπίτι. Μετά, όταν γυρίζουν, δεν πολυασχολούνται με τα παιδιά. Πού να βρουν το κουράγιο. Ετσι τα παιδιά μεγαλώνουν μόνα τους, συντροφιά με το TikTok. Μακάρι να έχουν στο διάβα τους καλούς παππούδες και φωτεινούς δασκάλους και να μην είναι η τηλεόραση η «νταντά» τους.
Μιλάς πολύ συχνά για ρομαντισμό. Την γυναίκα του την Ουρανία την έκλεψε ο Νίκος Ξυλούρης;
Ναι, κλέφτηκαν. Ηταν ένας μεγάλος έρωτας σε χωριό. Ο πατέρας της την προόριζε για άλλο γαμπρό. Οταν τελικά παντρεύτηκε τον Ξυλούρη, της είπε: «Δεν σε σκότωσα τότε που κλέφτηκες, θα σε σκοτώσω αν χωρίσεις». Σκληροί άνθρωποι. Για αυτούς ήταν όλα θέμα τιμής. Δηλαδή, αφού με ντρόπιασες και έκανες του κεφαλιού σου, να τιμήσεις την επιλογή σου και να μην πάρεις διαζύγιο.
Σκληρές αυτές οι εποχές για τις γυναίκες…
Δυστυχώς. Παντρευόσουν είτε από προξενιό είτε σε «έκλεβε» ο αγαπημένος σου, αν δεν τον ενέκριναν οι γονείς, και μετά έπαιρνες το ρίσκο. Αν ήταν καλός, θα περνούσες ωραία. Αν όχι, τον ανεχόσουν και δεν χώριζες. Και πώς να ήξερες αν ήταν καλός, όταν τον είχες δει δυο ή πέντε φορές σε κρυφά ραντεβού; Δεν είχες ζήσει μαζί του για χρόνο, όπως γίνεται σήμερα. Ηταν όλα θέμα τύχης: Να βγει δηλαδή καλή η επιλογή σου. Σήμερα τα ζευγάρια συγκατοικούν για λίγο, γνωρίζονται καλύτερα και μετά παντρεύονται. Και πάντα έχουν την επιλογή του διαζυγίου, αν κάτι δεν πάει καλά μεταξύ τους.
Ο κόσμος την έχει λατρέψει την παράσταση. Τελικά, για τον Ελληνα το θέατρο και η μουσική είναι η ψυχοθεραπεία του;
Αναμφίβολα. Και όχι μόνο για τον Ελληνα. Η μουσική είναι παγκόσμια γλώσσα, ένα σπουδαίο μέσο επικοινωνίας. Οι μουσικοί και οι τραγουδιστές κάνουν λειτούργημα. Το θέατρο, ειδικά, για τον κόσμο είναι πεδίο μόρφωσης: αγγίζει την ευαίσθητη χορδή του κόσμου, τον ταξιδεύει, του ανοίγει τη σκέψη, τον προβληματίζει, του βγάζει τον ρομαντισμό που έχει η ψυχή του. Η εξουσία δεν θέλει τον θέατρο γιατί μορφώνει τη μάζα. Και η γνώση είναι δύναμη. Μας κινητοποιεί. Και οι κυβερνήσεις δεν θέλουν πολίτες με κοινωνική και πολιτική άποψη.
Και πάμε στο κεφάλαιο «YFSF». Πώς είπες τελικά το «ναι»; Γιατί ξέρω ότι από τις αρχές αυτού του σόου και σε όλους τους κύκλους του είσαι πάντα πρώτος στη λίστα της παραγωγής, αλλά πάντα τους έλεγες «όχι». Τι έγινε φέτος και είπες το «ναι»;
Και φέτος «όχι» είπα αρχικά (γέλια). Κάθε φορά τους λέω «όχι», αλλά και κάθε φορά με παίρνουν τηλέφωνο μήπως αλλάξω γνώμη, και καλά κάνουν οι άνθρωποι. Φέτος, όμως, είχαν περισσότερο πείσμα και πάλι καλά που δεν τα παράτησαν μαζί μου. Γιατί όταν μου έκαναν την πρόταση, ήμουν αρνητικός, μετά όμως που το συζήτησα με κάποιους καλλιτέχνες που είχαν πάρει μέρος σε προηγούμενους κύκλους με έπεισαν. Μου είπαν: «Μέμο, μόνο κερδισμένος θα βγεις από αυτό το σόου». Και έτσι είπα το «ναι». Με είχαν ήδη ξεγράψει μετά το πρώτο «όχι», αλλά με ξαναπήραν για τυπικούς λόγους και έμειναν έκπληκτοι όταν άκουσαν το «ναι». Δεν το περίμεναν οι άνθρωποι. Πιστεύω ότι όλο αυτό το σόου κάπου θα με κάνει καλύτερο. Εχει σχέση με τη δουλειά μου και κάπου θα με οδηγήσει. Και τελικά μου έχει ταιριάξει γάντι μέχρι τώρα. Αλλωστε θέαμα προσφέρουμε και το κάνουμε όλοι μας πάρα πολύ καλά.
Είναι δύσκολη παραγωγή;
Από αυτό που έχεις στο μυαλό σου, βάλ’ το επί δέκα. Οταν ξεκίνησα πρόβες και γυρίσματα, είπα από μέσα μου «Θεέ μου, τι πήγα και έκανα» γιατί είναι full time δουλειά. Και όλα αυτά για ένα νούμερο που κρατά 5 λεπτά στον αέρα. Να κάνεις πρόβες φωνητικά, στην κίνηση, στα κοστούμια, στη μεταμόρφωση, στο μακιγιάζ, στα προσθετικά στο πρόσωπο. Το γύρισμα κάθε επεισοδίου κρατά 17 ώρες! Την επόμενη ημέρα δεν μπορώ να ξυπνήσω. Πονάνε τα χέρια και τα πόδια μου. Ομως κάθε εβδομάδα, βλέποντας την ανταπόκριση του κόσμου την Κυριακή, λέω «άξιζε τον κόπο».
Την περίμενες αυτήν την τηλεθέαση;
Τέτοια ποσοστά όχι, γιατί η βραδινή ζώνη είναι δύσκολη, με πολύ ανταγωνισμό, ενώ ο κόσμος δεν βλέπει τόσο τηλεόραση πλέον. Παρ’ όλα αυτά έσκισε με 28%, τι να πω… Νούμερα άλλων εποχών. Χάρηκα ιδιαίτερα που ο πρώτος καλλιτέχνης που υποδύθηκα ήταν ιταλικής καταγωγής, γιατί τα ιταλικά είναι σαν μητρική μου γλώσσα – έχω τελειώσει το λύκειο στην Ιταλία και νιώθω πολύ κοντά σε αυτή την κουλτούρα. Για μένα έκπληξη ήταν και ο Apon, νέα ακούσματα, αλλά τα κατάφερα. Πιο δύσκολα θα είναι για μένα ροκ καλλιτέχνες ή βαριά λαϊκά τραγούδια, γιατί δεν είναι τα ακούσματά μου, όπως και η μίμηση γυναικείας φωνής.
Πάντως ο κόσμος ξεχνιέται μέσα από το «YFSF»…
Ευτυχώς, γιατί τα προβλήματα είναι πολλά. Εχουν κλέψει από τον Έλληνα το χαμόγελο. Τόσα οικονομικά σκάνδαλα πια, τόσος νεποτισμός. Κλέβουν τον Ελληνα μπροστά του με θράσος. Ο Ελληνας ψυχολογικά είναι ράκος γιατί νιώθει ότι, όσο και να αντισταθεί και να βγει στους δρόμους, δεν θα γίνει τίποτα. Τι έγινε με τα Τέμπη, με τους 57 νεκρούς; Τι γίνεται με τον ΟΠΕΚΕΠΕ;
Και η ανθρωπότητα όμως δεν πάει καλά γενικότερα…
Τουλάχιστον ακόμη εμείς δεν έχουμε πόλεμο. Γιατί η γειτονιά μας, τι πάνω, τι κάτω από εμάς, βράζει… Ζούμε σε μια Ευρώπη που αλλιώς ονειρευτήκαμε και αλλιώς μας βγήκε. Η Ελλάδα έφαγε από την Ευρώπη την περίοδο των Μνημονίων πολύ ξύλο. Και μία συγγνώμη για τον οικονομικό πόλεμο που μας κήρυξαν δεν ακούσαμε. Παγκοσμίως ο καπιταλισμός εκμεταλλεύεται τον Τρίτο Κόσμο. Η Γη χειροτερεύει, το περιβάλλον καταστρέφεται, η βία είναι σε καθημερινή διάταξη παντού και το κακό κυριαρχεί. Μεγάλη βαρβαρότητα, πείνα, εξαθλίωση, τα μεγάλα συμφέροντα συγκρούονται για τα καλά… Δεν θα έμενα και με το στόμα ανοιχτό αν μου έλεγαν ότι ξεκίνησε ο Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Τα πράγματα δεν πάνε καλά εδώ και χρόνια.
Από πού αντλείς δύναμη για να συνεχίζεις και να αντέχεις;
Από τους φίλους μου και από την οικογένειά μου. Συνεχίζουμε ο ένας να ενδιαφέρεται για τον άλλον. Δεν σκέφτεται ο καθένας την πάρτη του, αλλά είμαστε όλοι για όλους και πάντα αγαπημένοι.
Λίγα λόγια για το έργο «Ο Αρχάγγελος της Κρήτης – Νίκος Ξυλούρης»
Για πρώτη φορά η ζωή και το έργο αυτού του μεγάλου Ελληνα, του καλλιτέχνη-σύμβολο, του Νίκου Ξυλούρη, παρουσιάζεται στο θέατρο σε μία υψηλών αξιώσεων παραγωγή με έναν πολυπληθή θίασο και τη συμμετοχή σημαντικών καλλιτεχνών του θεάτρου και της μουσικής. Ο «Αρχάγγελος της Κρήτης», όπως αποκαλούνταν ο Ψαρονίκος, ζωντανεύει θεατρικά σε μία παράσταση που συνδυάζει ζωντανή μουσική, αδημοσίευτες φωτογραφίες, πολύτιμα ηχητικά ντοκουμέντα και αφήγηση.
Μια βιωματική εμπειρία, που ενώνει τη μαρτυρία, την τέχνη και τη συγκίνηση. Το έργο επιχειρεί να συστήσει τη μορφή του Ξυλούρη όχι μόνο ως φωνή-σύμβολο, αλλά ως εσωτερικό σύμπαν ενός ανθρώπου που τραγουδούσε με την ψυχή ενός λαού. Στο επίκεντρο της αφήγησης βρίσκονται η πορεία του από τα Ανώγεια και την Κρήτη της Κατοχής μέχρι τις μπουάτ της Αθήνας και το αποκορύφωμα της δημόσιας παρουσίας του, που ταυτίστηκε με τον αγώνα, την αξιοπρέπεια και την ελπίδα μιας ολόκληρης εποχής.
Οι θεατές έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν τα εμβληματικά τραγούδια του Ξυλούρη σε νέες ενορχηστρώσεις του Ανδρέα Κατσιγιάννη, ενώ το κρητικό πρόγραμμα της παράστασης επιμελείται μουσικά ο Ross Daly! Η Ουρανία Ξυλούρη, σύντροφος ζωής του Νίκου και θεματοφύλακας της μνήμης του, έχει συνεισφέρει ουσιαστικά στην τελική διαμόρφωση του κειμένου. Στην παράσταση αναβιώνουν προσωπικότητες-σταθμοί της καλλιτεχνικής και πολιτιστικής ζωής της χώρας, όπως η Τζένη Καρέζη, ο Κώστας Καζάκος, ο Χρήστος Λεοντής, ο Τάκης Λαμπρόπουλος κ.ά. Φυσικά ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη σχέση του Νίκου με τον Σταύρο Ξαρχάκο που ξεκίνησε με τον σημαντικό δίσκο «Διόνυσε καλοκαίρι μας» και εξελίχτηκε σε μια δυνατή φιλία.
Η παράσταση ξεδιπλώνει τη ζωή και την πορεία του σπουδαίου Κρητικού τραγουδιστή και λυράρη Νίκου Ξυλούρη. Ακολουθούμε τα βήματα του «Αηδονιού της Κρήτης» από τα παιδικά του χρόνια στα Ανώγεια στη σκιά της Κατοχής, έως τη θριαμβευτική του παρουσία στις αθηναϊκές μπουάτ της δεκαετίας του ’70 και την πρόωρη αναχώρησή του από τη ζωή, σε ηλικία μόλις 44 ετών.
Με οδηγό τις αφηγήσεις της συντρόφου του Ουρανίας Ξυλούρη και άξονα τα τραγούδια που σημάδεψαν μια ολόκληρη εποχή, η παράσταση δεν αποτυπώνει μόνο το μεγαλείο της φωνής του, αλλά αποκαλύπτει -κυρίως- το ηθικό και πνευματικό βάρος μιας προσωπικότητας που σφράγισε τον νεότερο ελληνικό πολιτισμό.
Ο Νίκος Ξυλούρης δεν ήταν απλώς ένας τραγουδιστής? ήταν η φωνή ενός λαού που αναζητούσε δικαιοσύνη, φως και ελευθερία. Ενας λυράρης με ψυχή ανοιχτή σαν ορίζοντας, που μέσα από τις νότες του ξυπνούσε αισθήσεις, μνήμες και ελπίδες. Η μουσική του έμοιαζε με μυρωμένο λιβάδι, ένας τόπος όπου οι αισθήσεις στήνουν χορό και η ψυχή ανασαίνει ελεύθερη.
Χωρίς σπουδές και πτυχία, αλλά με απλότητα, ακεραιότητα και σπάνιο ήθος, στάθηκε απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας που καταπίεζε τον άνθρωπο. Οπου κι αν τραγουδούσε, γεννιόταν μια άτυπη εξέγερση γιατί η φωνή του δεν υπάκουε, αλλά υψωνόταν. Με πάθος, λεβεντιά και παρρησία.
Ηταν εκείνος που επανέφερε τη λησμονημένη λύρα στο Ηράκλειο, αναστήλωσε την παράδοση και έδωσε φωνή στα ριζίτικα τραγούδια που, μέσα από τη δική του ερμηνεία, απέκτησαν κύρος, καθολικότητα και μια νέα δυναμική. Ολόκληρη η Κρήτη τραγούδησε ξανά και μαζί της… όλη η Ελλάδα.
Σημαντικό ρόλο στην πορεία του Ξυλούρη έπαιξε η κυκλοφορία των «Ριζίτικων» το 1971, έτσι όπως τα διασκεύασε-ενορχήστρωσε ο Γιάννης Μαρκόπουλος. Το «Πότε θα κάνει ξαστεριά» έπαψε να είναι απλώς ένα παραδοσιακό τραγούδι κι έγινε ένα σύνθημα, ένα κάλεσμα, ένα σύμβολο. Ο σπουδαίος μας συνθέτης χρησιμοποίησε σημειολογικά την «Ξαστεριά» ως εναρκτήριο άσμα του δίσκου και ένωσε τις φωνές των φοιτητών στην ιστορική συναυλία του Συλλόγου Κρητών στο γήπεδο του Σπόρτιγκ.
Ο Ψαρονίκος, λιγομίλητος και περήφανος, χάρισε στον λαό του στιγμές που άγγιξαν τα όρια του μύθου. Ηταν η ζωντανή ενσάρκωση του κρητικού πνεύματος? γνήσιος, ευθύς, γενναίος. Πίστευε ακράδαντα πως, αν η Ελλάδα αποτινάξει τη μιζέρια και τη φθορά, θα αναδυθεί το φως των αληθινών της θησαυρών.
Αναδείχθηκε σε σύμβολο αντίστασης απέναντι στη χούντα και στον φασισμό. Ηταν μάλιστα στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, όπου τραγούδησε την «Ξαστεριά» μαζί με τους φοιτητές. Δεν χώρεσε ποτέ σε καλούπια. Πήρε το φως του νησιού και το πάντρεψε με την ποίηση, τις έντεχνες αναζητήσεις και τις παραδόσεις άλλων πολιτισμών, δημιουργώντας κάτι αυθεντικό, καινούργιο, βαθιά ελληνικό και παγκόσμιο μαζί.
Ο Ξυλούρης δεν τραγουδούσε για να εντυπωσιάσει. Δημιουργούσε ιερές στιγμές, μια βαθιά επικοινωνία με το κοινό του. Μετέτρεπε τον ήχο σε μνήμη και την ερμηνεία σε προσευχή. Ηταν εκείνος που μετουσίωνε τον πόνο σε δύναμη, τη σιωπή σε πάθος, τη ζωή σε τέχνη.
Ηταν ο άνθρωπος που, παρά την αναγνώριση, ποθούσε πάντα την επιστροφή στις κορφές του Ψηλορείτη? ένας καλλιτέχνης που απέστρεφε το βλέμμα από τον θόρυβο και τη ματαιότητα του κόσμου. Οπως έλεγε κι ο ίδιος:
«Δακρύζω με παράπονο, με πόνο συλλογούμαι,
γιατί ‘ναι όλα μάταια στον ψεύτη κόσμο απού ‘μαι…».
Σήμερα, σε έναν κόσμο που διψά για ουσία και αλήθεια, το έργο του Νίκου Ξυλούρη στέκει σαν φάρος. Είναι μια όαση υψηλής αισθητικής, μια πηγή έμπνευσης, μια γέφυρα ανάμεσα στο χθες και το αύριο. Η κληρονομιά του αποτελεί θεμέλιο πολιτισμού και μέσο επικοινωνίας ανάμεσα σε λαούς και γενιές.
