Η κυβέρνηση έκρυψε από τους Ελληνες ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ζήτησε να αιτιολογήσει την ύπαρξή τους στους τοίχους των δικαστηρίων
Ενα χθεσινό άρθρο στη γαλλική «Figaro», μία εκ των ισχυρότερων ευρωπαϊκών εφημερίδων με ιστορία 200 ετών, ήρθε να μας υπενθυμίσει το έλλειμμα ενημέρωσης στη χώρα μας πάνω σε εξόχως σημαντικά ζητήματα, που αφορούν εκατομμύρια Ελληνες.
- Από τον Βασίλη Γαλούπη
Ο Γάλλος καθηγητής πανεπιστημίου Νικολά Μπάουερ γράφει με τίτλο «Θρησκευτικά σύμβολα στα ελληνικά δικαστήρια» για ένα θέμα που το ελληνικό κοινό θα έπρεπε να γνωρίζει, αλλά δεν έχει ενημερωθεί ούτε από τα ΜΜΕ ούτε από τα κόμματα.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) ζήτησε από την Ελλάδα να αιτιολογήσει την παρουσία ορθόδοξων εικόνων στα δικαστήριά της. Για τον καθηγητή Δικαίου, όμως, «τα κράτη έχουν αναθέσει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο την προστασία των ατομικών ελευθεριών και όχι τη διαγραφή της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς. Το ΕΔΑΔ δεν έχει λόγο να παρεμβαίνει σε έναν εθνικό πολιτισμικό διάλογο». Στο άρθρο αναφέρεται ότι το 2009 το ΕΔΑΔ είχε εκδώσει μια ηχηρή απόφαση, με την οποία υποχρέωνε την Ιταλία να απομακρύνει τους σταυρούς που υπήρχαν στα σχολεία της. Σε αυτή την απόφαση είχαν αντιταχθεί 21 ευρωπαϊκά κράτη, αρνούμενα την ευρωπαϊκή νομολογία να επιβάλει με αυτόν τον τρόπο την κατάργηση των θρησκευτικών συμβόλων από τα δημόσια κτίρια.
Μπροστά σε αυτή την πρωτοφανή κινητοποίηση τότε, το ΕΔΑΔ επανεξέτασε την υπόθεση και κατέληξε, στις 18 Μαρτίου 2011, στο αντίθετο συμπέρασμα: ότι ήταν θεμιτό η Ιταλία να «διαιωνίζει μια παράδοση» και πως δεν παραβιαζόταν η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόκειται για την υπόθεση Λαούτσι κατά Ιταλίας. Τώρα, 15 χρόνια αργότερα, το ΕΔΑΔ επέστρεψε. Ζήτησε από την Ελλάδα να αιτιολογήσει την παρουσία ορθόδοξων εικόνων στους τοίχους των δικαστηρίων της. Το υπόμνημα της ελληνικής κυβέρνησης αναμένεται έως τις 19 Φεβρουαρίου 2026, πριν το ΕΔΑΔ εκδώσει την απόφασή του στο Στρασβούργο.
Γι’ αυτό το υπόμνημα, μόλις δύο εβδομάδες πριν από την κατάθεσή του, δεν έχει ακούσει κανείς το παραμικρό στην Ελλάδα. Ποιος θα το ετοιμάσει; Τι θα περιλαμβάνει ως επιχειρηματολογία; Και τι ακριβώς θα υπερασπιστεί αυτή τη φορά η κυβέρνηση με τόσες τούμπες που κάνει σε όλα τα παρόμοια ζητήματα; Ουδείς γνωρίζει. Η κυβέρνηση δεν μπήκε καν στον κόπο να ενημερώσει τους πολίτες. Μετά την υπόθεση των σταυρών στην Ιταλία, αυτή η νέα «υπόθεση των εικόνων» αναζωπυρώνει μια συζήτηση που έμοιαζε να έχει κλείσει. Πρέπει τα χριστιανικά σύμβολα που εξακολουθούν να είναι ορατά στα δημόσια κτίρια να απομακρυνθούν στο όνομα της «θρησκευτικής ουδετερότητας»; Παραβιάζουν όντως αυτά τα σύμβολα την ελευθερία των πολιτών να προσχωρούν ή όχι σε μια θρησκεία;
Το ΕΔΑΔ επέλεξε σκόπιμα να επιληφθεί αυτής της υπόθεσης των εικόνων, ανασύροντας μια προσφυγή που είχε κατατεθεί από το 2020, γεγονός που ικανοποιεί τους δικαστές οι οποίοι ζητούσαν δημοσίως αναθεώρηση των αρχών που είχαν τεθεί στην υπόθεση Λαούτσι. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι το ΕΔΑΔ θα μπορούσε να υποχρεώσει την Ελλάδα να απομακρύνει τις εικόνες που υπάρχουν στα δημόσια κτίριά της. Το ίδιο το ΕΔΑΔ περιγράφει τη νομολογία του ως «ζωντανή, δυναμική και εξελισσόμενη». Ωστόσο, κατά τον Μπάουερ «θα ήταν επιζήμιο να θεωρηθεί ότι η νομολογία Λαούτσι του 2011 έχει ξεπεραστεί». Κι αυτό επειδή «η συγκεκριμένη απόφαση είχε το πλεονέκτημα ότι σεβόταν τις εθνικές πολιτισμικές παραδόσεις, συμπεριλαμβανομένης και της θρησκευτικής τους διάστασης».
Το ΕΔΑΔ είχε κρίνει ότι ο σταυρός σε ιταλική σχολική αίθουσα αντιστοιχούσε σε ένα θρησκευτικό σύμβολο αλλά «ουσιαστικά παθητικό», στο μέτρο που «δεν μπορεί ιδίως να του αποδοθεί επιρροή στους μαθητές συγκρίσιμη με εκείνη που μπορεί να έχει ένας διδακτικός λόγος ή η συμμετοχή σε θρησκευτικές δραστηριότητες». Ετσι, οι σταυροί διακρίθηκαν από άλλα θρησκευτικά σύμβολα, όπως το ισλαμικό μαντίλι (χιτζάμπ), το οποίο χαρακτηρίστηκε «ισχυρό εξωτερικό σύμβολο» με «προσηλυτιστική συνέπεια».
Επιπλέον, το ΕΔΑΔ είχε αποδεχθεί ότι η Ιταλία μπορεί να «δίνει στην κυρίαρχη θρησκεία της χώρας μια προεξέχουσα ορατότητα». Το ζήτημα αυτό εντάσσεται στη «διακριτική ευχέρεια του κράτους», δηλαδή στην κυριαρχία του. Μέχρι στιγμής το ΕΔΑΔ έχει εξηγήσει επανειλημμένα ότι δεν επιβάλλει καμία υποχρέωση στα κράτη για να «μειώσει τον ρόλο μιας πίστης ή μιας Εκκλησίας στην οποία η πληθυσμιακή πλειοψηφία συμμετέχει ιστορικά και πολιτισμικά». Ούτε έχει ποτέ καταδικάσει την ύπαρξη επίσημης θρησκείας σε ευρωπαϊκά κράτη.
Ο Μπάουερ είναι ξεκάθαρος: «Στην πραγματικότητα, η Ελλάδα είναι επίσημα ένα ορθόδοξο κράτος και θέλησε να διατηρήσει αυτόν τον χαρακτήρα κατά την τελευταία αναθεώρηση του Συντάγματός της το 2019. Η παρουσία ορθόδοξων εικόνων στα δημόσια κτίρια αποτελεί ελληνικό έθιμο, που πηγάζει απευθείας από το Σύνταγμα. Το Σύνταγμα αναφέρει ότι «η κυρίαρχη θρησκεία στην Ελλάδα είναι αυτή της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Χριστού» και αναγνωρίζει ως “ανώτατο πνευματικό ηγέτη τον Κύριό μας Ιησού Χριστό”. Οι διατάξεις αυτές ανήκουν στην ελληνική συνταγματική ταυτότητα. Κι άλλα ευρωπαϊκά κράτη έχουν επίσης θρησκευτική συνταγματική ταυτότητα, όπως η Δανία ή το Μονακό».
Και καταλήγει: «Αν οι Ευρωπαίοι δικαστές πρέπει να απόσχουν από την κρίση για τη συνταγματική ταυτότητα ενός κράτους, αυτό οφείλεται επίσης στο γεγονός ότι συχνά αυτή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εθνική και πολιτιστική ταυτότητα. Ο ρόλος του ΕΔΑΔ πρέπει να περιοριστεί και να σεβαστεί την κυριαρχία των ευρωπαϊκών κρατών. Η υποχρέωση της Ελλάδας να κατεβάσει τις εικόνες από τους τοίχους των δικαστηρίων της δεν θα προσέφερε τίποτα στις ατομικές ελευθερίες, αλλά θα αποτελούσε απώλεια σε πολιτισμικό επίπεδο. Θα ήταν μια θλιβερή πράξη για την Ευρώπη στην περίοδο που αντιμετωπίζει αύξηση των αντιχριστιανικών ενεργειών. Πρέπει να ελπίζουμε ότι το ΕΔΑΔ δεν θα συμμετάσχει σε αυτή την εικονομαχία».
ΝΙΚΟΛΑ ΜΠΑΟΥΕΡ
Εμπειρογνώμονας στο Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Δίκαιο και τη Δικαιοσύνη
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Είναι κάτοχος διδακτορικού διπλώματος στο Δίκαιο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων από το πανεπιστήμιο του Στρασβούργου. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού στο Δίκαιο από το πανεπιστήμιο της Σορβόνης. Εκπροσωπεί από το 2024 την Αγία Εδρα σε διακυβερνητική επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης. Δημοσιεύει τακτικά σε νομικά περιοδικά και σε άλλα μέσα ενημέρωσης. Ο τίτλος της διδακτορικής του διατριβής το 2025 είναι «Η καθολικότητα της ελευθερίας της θρησκείας υπό αμφισβήτηση». Διδάσκει Δημόσιο Δίκαιο στο Στρασβούργο.