«Στα κάγκελα» οι ιδιοκτήτες λόγω λανθασμένων εγγραφών, οι οποίες μπλοκάρουν μεταβιβάσεις και τους σπρώχνουν σε δαπανηρές δικαστικές διαδικασίες για να μη χάσουν τζάμπα τα ακίνητά τους
- Από τον Βασίλη Παπακωνσταντόπουλο
[email protected]
Μαζικές και εκτεταμένες εσφαλμένες εγγραφές χιλιάδων ακινήτων προκύπτουν στο Κτηματολόγιο. Η μετάβαση από το στάδιο κτηματογράφησης σε αυτό της λειτουργίας του Κτηματολογίου φέρνει στο φως σειρά προβλημάτων σε διάφορες περιοχές της χώρας.
Στον Δήμο Σητείας, για παράδειγμα, περισσότερα από 10.000 αγροτικά ακίνητα εμφανίζονται ως ιδιοκτησία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Δυτικής Ελλάδας, ενώ στον Δήμο Νεάπολης το σύνολο των δασικών και χορτολιβαδικών εκτάσεων εμφανίζεται ως ιδιοκτησία του Δημοσίου, χωρίς να υφίσταται νόμιμη τεκμηρίωση. Παράλληλα, ιδιοκτησίες με τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις, ισχύουσες οικοδομικές άδειες ή τίτλους προ του 1913 εγγράφονται ως δημόσιες ή χαρακτηρίζονται ως δασικές, ενώ ταυτόχρονα, από χιλιάδες αιτήσεις πρόδηλου σφάλματος που υποβλήθηκαν, έγιναν δεκτές ελάχιστες, ενώ οι ενστάσεις απορρίφθηκαν σιωπηρά χωρίς ουσιαστική κρίση.
Το ζήτημα ανέδειξε σε επιστολή της η Διοικούσα Επιτροπή του Τμήματος Ανατολικής Κρήτης του ΤΕΕ (ΤΕΕ/ΤΑΚ), υποστηρίζοντας πως οι ανωτέρω πρακτικές παραβιάζουν ευθέως το ειδικό νομικό καθεστώς που ισχύει για την Κρήτη (άρθρο 62 Ν. 998/1979, άρθρο 37 Ν. 3208/2003, άρθρο 152 Ν. 4819/2021), σύμφωνα με το οποίο το βάρος απόδειξης της κυριότητας φέρει το Δημόσιο, καθώς και τη δεσμευτική νομολογία του Αρείου Πάγου και του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία απαιτεί την ύπαρξη νόμιμων τίτλων εκ μέρους του Δημοσίου.
«Οι συνέπειες για τους πολίτες είναι ιδιαίτερα σοβαρές, όπως απώλεια περιουσίας, αδυναμία μεταβίβασης ακινήτων, πάγωμα της τοπικής αγοράς και οικονομική εξόντωση μέσω της υποχρέωσης δικαστικών προσφυγών με υψηλό κόστος» αναφέρει η Διοικούσα Επιτροπή του τμήματος. Ζητά την άμεση επανεξέταση όλων των εγγραφών που αφορούν ακίνητα με νόμιμους τίτλους, τελεσίδικες αποφάσεις και αποδεδειγμένη μακροχρόνια χρήση, τη διασταύρωση των στοιχείων του Κτηματολογίου με τα αρχεία του ΟΠΕΚΕΠΕ και των δασικών υπηρεσιών, αλλά και την απαλλαγή των θιγόμενων πολιτών από κάθε κόστος προσφυγής, δεδομένου ότι τα σφάλματα προέρχονται από πράξεις και παραλείψεις της διοίκησης.
Το θέμα έφτασε και στη Βουλή, με τον βουλευτή Ηρακλείου της Ν.Δ. Κωνσταντίνο Β. Κεφαλογιάννη να καταθέτει την επιστολή προς τους συναρμόδιους υπουργούς Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου και Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου. Στην απάντησή του ο υφυπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Χρήστος Δερμεντζόπουλος παρέχει διευκρινίσεις για τις διαδικασίες που εφαρμόζονται. Η απάντηση εστιάζει στον Δήμο Σητείας, όπου διαπιστώθηκε λανθασμένη καταχώριση γεωτεμαχίων σε αναρμόδια Αποκεντρωμένη Διοίκηση, αναδεικνύοντας όμως τον τρόπο με τον οποίο δρομολογεί ο φορέας την επίλυση προβλημάτων που μπορεί να προκύψουν κατά τη μετάβαση στο στάδιο της λειτουργίας του Κτηματολογίου.
Στο έγγραφο ξεκαθαρίζεται ότι οι υπηρεσίες του Ελληνικού Κτηματολογίου δρομολογούν μαζική οίκοθεν διόρθωση και αποκατάσταση του σφάλματος, βάσει των διατάξεων περί προδήλου σφάλματος. Αυτό σημαίνει ότι δεν απαιτείται καμία ενέργεια από τους πολίτες, καθώς η διόρθωση γίνεται αυτόματα από το αρμόδιο υποκατάστημα. Τονίζεται επίσης πως η πρακτική αυτή αποτελεί το μοντέλο διαχείρισης για παρόμοιες αστοχίες που ενδέχεται να εντοπιστούν και σε άλλες υπό κτηματογράφηση περιοχές της χώρας.
Σύμφωνα με το υπουργείο, η κτηματολογική βάση υποβάλλεται σε αυστηρούς αυτοματοποιημένους ελέγχους και δειγματοληπτικές επαληθεύσεις κατά το διεθνές πρότυπο ISO 2859-2, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ακρίβεια των στοιχείων. Επισημαίνει ακόμα πως τα στοιχεία του Κτηματολογίου αφορούν εμπράγματα δικαιώματα και είναι διαθέσιμα για διαλειτουργικότητα με άλλους φορείς, ωστόσο η διασταύρωση με δεδομένα χρήσεων γης (π.χ. ΟΠΕΚΕΠΕ) δεν είναι πάντα εφικτή λόγω της διαφορετικής φύσης των πληροφοριών.
Τι ισχύει με τις δασικές εκτάσεις και τα δικαιώματα κυριότητας
Οσον αφορά τις δασικές και χορτολιβαδικές εκτάσεις, με έγγραφο που κατέθεσε πριν από λίγες ημέρες στη Βουλή το Ελληνικό Κτηματολόγιο διευκρινίζει σε ποιες περιπτώσεις το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα κυριότητας. Συγκεκριμένα, θα πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις: 1) Ελλειψη τίτλων από το Δημόσιο. Το κράτος να μη διαθέτει τίτλους ιδιοκτησίας ή άλλα επαρκή στοιχεία (π.χ. πράξεις μίσθωσης ή παραχώρησης). 2) Υπαρξη τίτλων από ιδιώτες. Οι διεκδικούντες να διαθέτουν τίτλους ιδιοκτησίας (οι ίδιοι ή οι δικαιοπάροχοί τους) που έχουν συνταχθεί το αργότερο μέχρι την 1η Ιουλίου 2001.
Η συγκεκριμένη ρύθμιση εφαρμόζεται στις περιοχές όπου ισχύει το ειδικό καθεστώς του άρθρου 62 του ν. 998/1979, διασφαλίζοντας τα δικαιώματα των πολιτών έναντι του Δημοσίου. Ειδικότερα, με διάταξη του ν. 4819/2021 ορίστηκε ότι το Ελληνικό Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα κυριότητας σε δάση, δασικές και χορτολιβαδικές εκτάσεις για τις οποίες το Ελληνικό Δημόσιο δεν διαθέτει τίτλους ιδιοκτησίας ή άλλα επαρκή στοιχεία απόδειξης της κυριότητάς του, όπως πράξεις μίσθωσης, παραχώρησης ή άλλης εκμετάλλευσης, αξιοποίησης και προστασίας της έκτασης ως δημόσιας.
Συγχρόνως, οι διεκδικούντες την έκταση θα πρέπει διαθέτουν τίτλους ιδιοκτησίας, οι ίδιοι ή οι δικαιοπάροχοί τους, οι οποίοι έχουν συνταχθεί μέχρι την 1/7/2001 το αργότερο, έστω και εάν έχουν μεταγραφεί μεταγενέστερα. Εκκρεμείς εμπράγματες αγωγές του Δημοσίου που αφορούν τις εν λόγω εκτάσεις και οι οποίες βασίζονται σε τίτλους ιδιοκτησίας ή άλλα επαρκή στοιχεία απόδειξης της κυριότητάς του δεν επηρεάζονται από τη ρύθμιση του παρόντος άρθρου. Σε περίπτωση που το δικαίωμα της κυριότητας επί των εκτάσεων αυτών έχει καταχωριστεί υπέρ ιδιωτών ή νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου στα κτηματολογικά βιβλία των οικείων κτηματολογικών γραφείων, το Ελληνικό Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα κυριότητας και δεν ασκεί τα ένδικα βοηθήματα που προβλέπονται στο άρθρο 6 του ν. 2664/1998 (Α’ 275).
Ειδικά για την περίπτωση της Κρήτης το Κτηματολόγιο σημειώνει ότι ο θεσμός της χρησικτησίας ίσχυσε στο νησί μέχρι τις 12/9/1915, ενώ από το 1915 και μετά το ιδιοκτησιακό καθεστώς των δασών, δασικών και χορτολιβαδικών εκτάσεων διέπεται από τις διατάξεις της Δασικής Νομοθεσίας όπως και σε όλη την Ελλάδα. Στο έγγραφό του ο φορέας συμπληρώνει ότι οι εν λόγω νομοθετικές ρυθμίσεις τηρήθηκαν απαρέγκλιτα σε όλη τη διάρκεια της κτηματογράφησης μέχρι και την περαίωσή της και εφαρμόστηκαν στο σύνολό τους από τον ανάδοχο της μελέτης του νομού Λασιθίου.
