Αυξάνονται, αντί να μειώνονται, οι οφειλές προς την Εφορία, τα ασφαλιστικά ταμεία, τους δήμους, τις τράπεζες και τους servicers. Χιλιάδες πολίτες χωρίς προστασία της πρώτης κατοικίας, απειλούνται με πλειστηριασμούς
Πίσω από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις των τελευταίων ημερών για το ιδιωτικό χρέος, το οποίο φαίνεται ότι θα αποτελέσει το βασικό προεκλογικό διακύβευμα των επόμενων μηνών, κρύβεται μια σκληρή πραγματικότητα για εκατομμύρια Ελληνες πολίτες. Η ακρίβεια και το διαθέσιμο εισόδημα, το οποίο εξακολουθεί να συγκρίνεται με εκείνο της Βουλγαρίας, διογκώνουν, αντί να αποκλιμακώνουν τα χρέη προς την Εφορία, τα ασφαλιστικά ταμεία, τους δήμους, τις τράπεζες, τα funds και τους servicers.
Χιλιάδες πολίτες δεν διαθέτουν πλέον καμία προστασία της πρώτης κατοικίας και απειλούνται με πλειστηριασμούς και εξώσεις, ενώ, παρά τα μέτρα που ανακοίνωσε πρόσφατα η κυβέρνηση για τη νέα ρύθμιση των 72 δόσεων και την επέκταση του εξωδικαστικού μηχανισμού με εντάξεις χρεών άνω των 5.000 ευρώ (αντί των 10.000 ευρώ σήμερα), αδυνατούν να ρυθμίσουν τόσο τα νέα όσο και τα παλαιά χρέη τους.
Ως αποτέλεσμα, βρίσκονται αντιμέτωποι με δεσμευμένους τραπεζικούς λογαριασμούς, ενώ τράπεζες και servicers συνεχίζουν να προχωρούν σε αιτήσεις επιβολής αναγκαστικών μέτρων είσπραξης.
Αλλωστε η κυβέρνηση έχει καταργήσει εδώ και χρόνια την προστασία πρώτης κατοικίας, αποκρύπτοντας ότι η 1023/2019 οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του συμβουλίου ρητά προβλέπει τη δυνατότητα θέσπισης από τα κράτη-μέλη διατάξεων για προστασία της πρώτης κατοικίας των πολιτών μέσα στην εκάστοτε νομοθεσία περί πτωχεύσεων και ρύθμισης οφειλών.
Σε αυτό το πλαίσιο προστίθενται νέα στοιχεία που δείχνουν ότι, παρά τη συνεχή υποχώρηση των «κόκκινων» δανείων στους τραπεζικούς ισολογισμούς, ολοένα και περισσότεροι δανειολήπτες δυσκολεύονται να παραμείνουν συνεπείς στις υποχρεώσεις τους, ενώ οι ρυθμίσεις εμφανίζουν πλέον σαφή σημάδια κόπωσης.
Πρόκειται για «βόμβα» στα θεμέλια της πραγματικής οικονομίας που είναι έτοιμη να σκάσει, με την κυβέρνηση να επιχειρεί να τοποθετεί κάτω από το… χαλί το πρόβλημα, κρατώντας πολίτες και επιχειρήσεις «ομήρους» σε έναν κυκεώνα χρεών, αντιμετωπίζοντάς τους με λύσεις επιδομάτων και αδιέξοδων ρυθμίσεων.
Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος αποτυπώνουν τη στρατηγική αποφόρτισης των τραπεζών από τα λεγόμενα «κόκκινα» δάνεια. Το συνολικό χαρτοφυλάκιο δανείων αυξήθηκε από 158,8 δισ. ευρώ σε 171,9 δισ. ευρώ, ωστόσο η σημαντικότερη μεταβολή αφορά τη σύνθεση των δανείων.
Τα εξυπηρετούμενα δάνεια αυξήθηκαν αισθητά, από 152,8 δισ. ευρώ σε 166,2 δισ. ευρώ, ενώ τα μη εξυπηρετούμενα περιορίστηκαν από 5,99 δισ. ευρώ σε 5,68 δισ. ευρώ.
Πίσω από αυτή τη βελτίωση, ωστόσο, δεν κρύβεται απαραίτητα μια θεαματική ανάκαμψη της δυνατότητας αποπληρωμής των δανειοληπτών. Αντιθέτως, σημαντικό μέρος της μείωσης των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων αποδίδεται στις μαζικές πωλήσεις χαρτοφυλακίων σε επενδυτικά funds, τα οποία αποκτούν δάνεια σε τιμές που συχνά αντιστοιχούν ακόμα και στο 5% έως 10% της αρχικής τους αξίας.
Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι τα δάνεια αβέβαιης είσπραξης εξακολουθούν να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, φτάνοντας τα 1,95 δισ. ευρώ, ενώ τα δάνεια σε καθυστέρηση άνω των 90 ημερών ξεπερνούν τα 2 δισ. ευρώ. Από αυτά περίπου 1,34 δισ. ευρώ αφορούν οφειλές που παραμένουν σε καθυστέρηση για περισσότερο από έναν χρόνο – στοιχείο που δείχνει ότι σημαντικό μέρος των οφειλετών εξακολουθεί να βρίσκεται σε μόνιμη αδυναμία εξυπηρέτησης των υποχρεώσεών του.
Παράλληλα, οι καταγγελμένες απαιτήσεις αυξήθηκαν από 1,58 δισ. ευρώ σε 1,67 δισ. ευρώ, γεγονός που αποτυπώνει ότι οι τράπεζες συνεχίζουν να προχωρούν σε πιο επιθετικές κινήσεις διαχείρισης προβληματικών χαρτοφυλακίων. Οταν ένα δάνειο καταγγέλλεται, ουσιαστικά θεωρείται ότι η σχέση μεταξύ τράπεζας και δανειολήπτη έχει οδηγηθεί σε πλήρες αδιέξοδο, ανοίγοντας τον δρόμο για νομικές ενέργειες, πλειστηριασμούς ή πώληση της απαίτησης σε τρίτους.
Κομβικό ρόλο στη νέα αυτή πραγματικότητα διαδραματίζουν οι servicers, δηλαδή οι εταιρίες που αναλαμβάνουν τη διαχείριση των δανείων για λογαριασμό των funds. Τα τελευταία χρόνια έχουν αποκτήσει ιδιαίτερα ισχυρή θέση στην ελληνική οικονομία, αφού διαχειρίζονται πλέον δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ ιδιωτικού χρέους. Στην πράξη καθορίζουν τις ρυθμίσεις, τις αναδιαρθρώσεις και, σε αρκετές περιπτώσεις, τη στρατηγική αναγκαστικής είσπραξης απέναντι στους δανειολήπτες.
Παρά το γεγονός ότι τράπεζες και εταιρίες διαχείρισης υποστηρίζουν πως οι μεταβιβάσεις αυτές συμβάλλουν στη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, δεν λείπουν οι κοινωνικές και πολιτικές αντιδράσεις. Πολλοί δανειολήπτες καταγγέλλουν ότι, ενώ τα δάνειά τους πωλούνται σε funds σε ιδιαίτερα χαμηλές τιμές, οι ίδιοι δεν έχουν τη δυνατότητα να εξαγοράσουν τις οφειλές τους με αντίστοιχους όρους.
Ετσι, ένα στεγαστικό ή επιχειρηματικό δάνειο που μεταβιβάζεται σε fund ακόμα και στο 10% ή 15% της αξίας του εξακολουθεί να διεκδικείται από τον οφειλέτη σχεδόν στο σύνολο της αρχικής απαίτησης.
Τα ρυθμισμένα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εικόνα των ρυθμισμένων δανείων. Τα συνολικά ρυθμισμένα δάνεια υποχώρησαν από 5,46 δισ. ευρώ σε 4,05 δισ. ευρώ, ενώ τα ρυθμισμένα εξυπηρετούμενα δάνεια μειώθηκαν αισθητά, από 3,4 δισ. ευρώ σε περίπου 2 δισ. ευρώ.
Η εξέλιξη αυτή μπορεί να ερμηνευτεί με δύο τρόπους: είτε ως αποτέλεσμα επιτυχημένων ρυθμίσεων που οδήγησαν σε πλήρη εξυγίανση δανείων είτε -και πιθανότερα, σύμφωνα με αναλυτές της αγοράς- ως συνέπεια περαιτέρω πωλήσεων και εκκαθαρίσεων χαρτοφυλακίων.
Την ίδια στιγμή τα ρυθμισμένα μη εξυπηρετούμενα δάνεια παραμένουν σχεδόν αμετάβλητα, κοντά στα 2 δισ. ευρώ, γεγονός που δείχνει ότι μεγάλο μέρος των ρυθμίσεων δεν καταφέρνει τελικά να επαναφέρει τους οφειλέτες σε σταθερή τροχιά αποπληρωμής.
Το μεγάλο «κόλπο» με τις πωλήσεις στα funds
Οι τράπεζες συγκεντρώνουν μεγάλα πακέτα «κόκκινων» δανείων -στεγαστικών, καταναλωτικών και επιχειρηματικών- και τα μεταφέρουν σε εταιρίες ειδικού σκοπού (SPVs). Στη συνέχεια τα χαρτοφυλάκια αυτά μετατρέπονται σε χρηματοοικονομικά προϊόντα, δηλαδή σε ομόλογα, μέσω της διαδικασίας της τιτλοποίησης.
Τα ομόλογα αυτά χωρίζονται συνήθως σε τρεις κατηγορίες κινδύνου:
– senior notes, χαμηλού κινδύνου,
– mezzanine notes, μεσαίου κινδύνου,
– junior notes, υψηλού κινδύνου.
Οι επενδυτές -κυρίως ξένα funds- αποκτούν τα συγκεκριμένα ομόλογα σε χαμηλές τιμές, αναλαμβάνοντας το ρίσκο ανάκτησης των δανείων. Οσο μεγαλύτερο μέρος των απαιτήσεων καταφέρουν να εισπράξουν από τους δανειολήπτες ή μέσω ρευστοποιήσεων περιουσιακών στοιχείων τόσο υψηλότερη είναι η απόδοση της επένδυσής τους.
Καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία αυτή διαδραμάτισε το πρόγραμμα «Ηρακλής», μέσω του οποίου το Ελληνικό Δημόσιο παρείχε εγγυήσεις στα senior ομόλογα των τιτλοποιήσεων. Με απλά λόγια, το κράτος εγγυήθηκε το ασφαλέστερο τμήμα των τιτλοποιημένων δανείων, ώστε οι τράπεζες να μπορέσουν να τα απομακρύνουν από τους ισολογισμούς τους χωρίς να καταρρεύσει η αξία τους στις αγορές.
Στην πράξη ένα στεγαστικό δάνειο αξίας 100.000 ευρώ μπορεί να μεταβιβαστεί μέσω τιτλοποίησης σε επενδυτικό fund αντί ενός μικρού ποσοστού της αξίας του, ακόμη και κάτω από τα 20.000 ευρώ. Παρ’ όλα αυτά, ο δανειολήπτης εξακολουθεί να οφείλει σχεδόν το σύνολο του ποσού, μαζί με τόκους και προσαυξήσεις. Αυτή η διαφορά μεταξύ τιμής αγοράς και απαιτούμενης είσπραξης αποτελεί τη βασική πηγή κέρδους των funds. Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του ιδιωτικού χρέους στην Ελλάδα βρίσκεται ήδη υπό τη διαχείριση αυτών των εταιριών και όχι των ίδιων των τραπεζών.
