Επίγνωση της κατάστασης επί του θεωρητικού υπάρχει, όπως αποδεικνύεται από τα επίσημα κυβερνητικά έγγραφα που περιγράφουν πόσο ακάλυπτη είναι η χώρα. Λεφτά υπάρχουν επίσης. Ομως, ακόμη σβήνουμε τις φωτιές με απαρχαιωμένο στόλο και με πανάκριβα «νοικιάρικα» ελικόπτερα.
Γιατί; Οπως αποκαλύπτει η «DEALnews», η τρέχουσα περίοδος για τα κοινοτικά έργα άρχισε το 2021 (από Ταμείο Ανάκαμψης και ΕΣΠΑ). Ωστόσο, οι προκηρύξεις καθυστέρησαν, οι παραλαβές το ίδιο κι έτσι οι ευκαιρίες χάθηκαν με μεγάλο κόστος και σε ανθρώπινες ζωές! Εργα απεντάχθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης, μεταξύ των οποίων για και επενδύσεις σε εξοπλισμό πυρόσβεσης, διότι οι παραλαβές ξεπέρασαν το τέλος του (λήγει αυτόν τον μήνα), αλλά και από το ΕΣΠΑ οι αντίστοιχες προμήθειες καθυστέρησαν σε σχέση με τον αρχικό προγραμματισμό και περιορίστηκαν σε αριθμό (αλλά όχι πάντα σε κόστος). Και αυτό επειδή, όπως αποκαλύπτουν επίσημα έγγραφα, κάποια μέσα αεροπυρόσβεσης πλέον κοστίζουν πανάκριβα λόγω της ζήτησης που προκαλεί ο πόλεμος στην Ουκρανία, ενώ σε κάποια άλλα οι κοινές προμήθειες κόστισαν σε χρόνο. Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, οι απαιτούμενες εναλλακτικές δεν αναζητήθηκαν εγκαίρως!
Ευκαιρίες θωράκισης χάθηκαν και τις προηγούμενες δεκαετίες, όπως δείχνουν τα στοιχεία υλοποίησης προηγούμενων ΕΣΠΑ. Μόνο στο ΕΣΠΑ της περιόδου 2014-2020 υλοποιήθηκε τελικά το ήμισυ των δράσεων αρχικού προϋπολογισμού περίπου 800 εκατ. ευρώ… Και τώρα η οικονομία, η κοινωνία και το περιβάλλον πληρώνουν το βαρύ τίμημα.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην πυρόσβεση. Εκτείνεται από τις επενδύσεις στους ΧΥΤΑ, που ποτέ δεν έγιναν, έως τα καλώδια ρεύματος που δεν υπογειοποιήθηκαν. Πλέον τα κονδύλια «στρέφονται» (σε επίπεδο Ε.Ε.) από το «κλίμα» στην ενεργειακή μετάβαση και στην άμυνα, καθιστώντας την προσπάθεια κάλυψης των τεράστιων αναγκών σε επενδύσεις πολύ πιο δύσκολη.
Οι ανάγκες για επενδύσεις είναι τεράστιες ούτως ώστε να μειωθεί το -ακόμα πιο υπέρογκο- κόστος των φυσικών καταστροφών, που αναμένεται τα επόμενα χρόνια να πλήξουν την Ελλάδα λόγω της κλιματικής κρίσης. Η Επιτροπή υπολογίζει τις ανάγκες επενδύσεων σε 0,7% του ΑΕΠ ή 2 δισ. ευρώ τον χρόνο γιατί η χώρα είναι ακάλυπτη.
Tα όλο και πιο πυκνά κρούσματα θεομηνιών προς το παρόν αποτιμώνται σε κόστος 22 δισ. ευρώ (για τα τελευταία 30 έτη, σύμφωνα με απολογισμό του ΕΣΠΑ). Σημειώθηκαν 47 μεγάλες καταστροφές με 480 νεκρούς και επηρεάστηκαν 260.000 πολίτες, σύμφωνα με ειδική μελέτη που εκπόνησε η Παγκόσμια Τράπεζα ειδικά για την Ελλάδα!
Το μέλλον είναι ακόμη πιο ζοφερό και σύμφωνα «έκθεση Πισσαρίδη» (Σχέδιο Ανάπτυξης για την Ελληνική Οικονομία) το κόστος υπολογίζεται ότι θα ανέλθει σε 701 δισ. ευρώ για τα επόμενα 80 χρόνια της κλιματικής αλλαγής και μετάβασης και συγκεκριμένα έως το 2100, όπως αναγνωρίζει το βασικό αναπτυξιακό κείμενο της χώρας.
«Οι πρόσφατες πυρκαγιές και πλημμύρες του 2023 και 2024 και ιδίως η καταστροφική πυρκαγιά στη βόρεια Ελλάδα τον Αύγουστο του 2023 και οι πλημμύρες στη Θεσσαλία λόγω της καταιγίδας “Daniel” ανέδειξαν τις προκλήσεις που σχετίζονται με την ανθεκτικότητα της χώρας σε τέτοιες φυσικές καταστροφές. Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αποτελεί επιτακτική ανάγκη για την Ελλάδα» παραδέχεται η κυβέρνηση σε έγγραφο για το ΕΣΠΑ, αλλά, όπως όλα δείχνουν, οι κινήσεις στις οποίες προέβη δεν έφεραν το επιθυμητό αποτέλεσμα.
ΤΟ «ΞΗΛΩΜΑ»
Τα επίσημα στοιχεία από την πορεία υλοποίησης και από τις συνεχείς αναθεωρήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ (που υλοποιούν ένα μεγάλο μέρος από το πρόγραμμα ΑΙΓΙΣ των 1,7 δισ. ευρώ για τη διαχείριση των φυσικών καταστροφών και συντονίζει πλέον αυτές τις δράσεις) είναι αποκαλυπτικά. Το βαρύ πυροβολικό είναι το ειδικό πρόγραμμα του ΕΣΠΑ που τώρα «τρέχει». Το νέο επιχειρησιακό πρόγραμμα του ΕΣΠΑ κατά τη νέα προγραμματική περίοδο 2021-2027 με αποκλειστική εστίαση στην πολιτική προστασία (714 εκατ. ευρώ) αναθεωρήθηκε ξανά το 2025. Αρχισε με υψηλές βλέψεις και… ορμή. Το 2023 σχεδίαζε διαγωνισμούς για Canadair και για άλλα τεχνικά μέσα αξίας 260 εκατ. ευρώ, με ένα πολύ σφικτό χρονοδιάγραμμα, ούτως ώστε να κλείσουν οι συμβάσεις με τους δικαιούχους το 2024. Τελικά, ο προγραμματισμός άλλαξε και οι πιο σοβαρές παραλαβές θα γίνουν προς το τέλος της δεκαετίας…
Αναλυτικά, αρχικά προέβλεπε, μεταξύ άλλων, προκηρύξεις διαγωνισμών το 2023 για τις εξής προμήθειες:
– Αγορά νέων πυροσβεστικών Α/Φ τύπου Canadair CL 515 προς αντικατάσταση των Canadair (κόστος 190 εκατ. ευρώ).
– Αγορά αμφίβιων Α/Φ πυρόσβεσης τύπου Air tractor για τα νησιώτικα συμπλέγματα. Το κόστος ήταν 61,3 εκατ. για την προμήθεια 14 αμφίβιων αεροσκαφών πυρόσβεσης.
Μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα (UAV – Drones) για εναέρια επιτήρηση με κόστος 2,7 εκατ. ευρώ.
Ωστόσο, στα τέλη του 2025 έγιναν ευρείες τροποποιήσεις στον σχετικό άξονα (2.1) του προγράμματος. Προβλέπουν, μεταξύ άλλων, στα εξής:
– Προμήθεια 1 αντί 3 αεροσκαφών τύπου DHC-515 Canadair και υποστηρικτικών υπηρεσιών, από το πρόγραμμα «Πολιτική Προστασία». Η μείωση φυσικού αντικειμένου συνεπάγεται σημαντική μείωση και στα κονδύλια που προβλέπονται γι’ αυτό το πεδίο (από 165 εκατ. ευρώ σε 53 εκατ. ευρώ) αλλά και των αεροσκαφών από 36 σε 25…
– Προμήθεια 9 αντί 14 αμφίβιων μονοκινητήριων αεροσκαφών από το πρόγραμμα, σε σύνολο 25, καθώς και υποστηρικτικών υπηρεσιών. Αναφέρεται πως υπήρξε μείωση της συνολικής ποσότητας των προς προμήθεια αεροσκαφών (μαζί με αυτά που χρηματοδοτούνται από άλλες πηγές) από 36 σε 25. «Η εξέλιξη αυτή προέκυψε λόγω της σημαντικής αύξησης του μοναδιαίου κόστους των αεροσκαγών, συνεπεία του πολέμου στην Ουκρανία» αναφέρεται. Ο προϋπολογισμός παρέμεινε στα 50 εκατ ευρώ περίπου. Μα άλλα λόγια αν «έτρεχαν» πιο νωρίς οι προκηρύξεις το κόστος θα ήταν πιο χαμηλό και δεν θα γίνοναν περικοπές…..
– Επαναπροσδιορισμός των αναγκών σε ελικόπτερα. Χρηματοδοτούνται 6 ελικόπτερα μεσαίου και όχι τέσσερα 4 βαρέος τύπου, καθώς και σχετικές υποστηρικτικές υπηρεσίες. Καταγράφεται μάλιστα 3πλασιασμος κονδυλίων στα 234,9 εκατ. ευρώ, έναντι 79 εκατ. ευρώ).
Οι «να ‘μαστε καλά να τις ζήσουμε» παραδόσεις και οι… ενοικιάσεις
Τα καινούργια Canadair θα παραδίδονται σταδιακά από το 2028 έως και το 2031. Τα αναβαθμισμένα αεροσκάφη θα αρχίσουν να παραδίδονται από τον Μάρτιο του 2027 και σταδιακά έως το 2030. Τα ελικόπτερα πρόκειται να παραδοθούν σταδιακά εντός τεσσάρων ετών από την ημερομηνία υπογραφής της σύμβασης με τον ανάδοχο που έγινε το 2025.
Τι γίνεται στο μεσοδιάστημα; Ενοικίαση και ελλείψεις. Σύμφωνα με το συνοδευτικό υλικό της προκήρυξης, οι ελλείψεις είναι γνωστές από το 2021, καλύπτονται με ενοικιάσεις σκαφών και η έκκληση για εξοπλισμό ήταν ξεκάθαρη.
Σύμφωνα με σχετική έκθεση του Συμβουλίου Επιτελικού Σχεδιασμού του Πυροσβεστικού Σώματος (απόφαση υπ’αριθμ. 04/2021), «ο υπάρχον εναέριος στόλος δασοπυρόσβεσης σημειώνει σημαντικές ελλείψεις τόσο ως προς το πλήθος όσο και αδυναμίες αναφορικά με το απαρχαιωμένο τεχνολογικό σύστημα και μηχανοκίνητο εξοπλισμό που φέρει. Οι εκφάνσεις αυτών των προβλημάτων παρουσιάζονται κυρίως στην αντιμετώπιση συμβάντων που λαμβάνουν μεγάλη έκταση και εξελίσσονται ταυτόχρονα σε διάφορες περιοχές της χώρας, επιδρώντας σημαντικά στην αποτελεσματικότητα του μηχανισμού. Συγκεκριμένα, ο τρέχων εξοπλισμός αποτελείται από έντεκα (11) Canadair CL215 (+40 χρόνων), επτά (7) Canadair CL415 (+20 χρόνων), τα οποία λόγω της παλαιότητάς τους δεν επαρκούν να καλύψουν τις αυξημένες ανάγκες του Σώματος, οι οποίες προκύπτουν ως απόρροια της κλιματικής αλλαγής που έχει αυξήσει σημαντικά τον αριθμό και τη σοβαρότητα των δασικών πυρκαγιών που εκδηλώνονται κάθε χρόνο στη χώρα μας».
Ταμείο Ανάκαμψης: Λιγότερα έργα, αλλά πιο… ακριβά
Από το 2021 στο 2026 και στις αναθεωρήσεις που μεσολάβησαν πολλά έργα πρόληψης και προστασίας από πυρκαγιές και άλλες φυσικές καταστροφές «απεντάχθηκαν εντελώς», αλλά μειώθηκαν δραστικά ως «περιεχόμενο».
Ενα από αυτά ήταν το Μέτρο 16911: Εναέρια μέσα για τη διαχείριση κρίσεων. Το ορόσημο 82 προέβλεπε αρχικά μέχρι τα τέλη του 2025: «Ολοκλήρωση των ακόλουθων δράσεων:
1. Παράδοση 2 ελικοπτέρων πολλαπλών χρήσεων μεσαίου μεγέθους για ιατρική χρήση.
2. Παράδοση μη επανδρωμένων οχημάτων αέρος (UAV/δρόνων) για εναέρια επιτήρηση.
3. Αναβάθμιση-εκσυγχρονισμός 7 αεροσκαφών Canadair CL415.
4. Ελικόπτερα βαρέων μεταφορών S-64 Skycrane.
5. Παράδοση 1 ελικοπτέρου για τη μεταφορά της ομάδας διαχείρισης συμβάντων της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας.
6. Παράδοση 11 αμφίβιων πυροσβεστικών αεροσκαφών τύπου Air Tractor για τα νησιωτικά συμπλέγματα.
7. Αναβάθμιση – εκσυγχρονισμός δύο (2) ελικοπτέρων Super Puma».
Ο σχεδιασμός του ΑΙΓΙΣ άλλαξε (για τους ίδιους λόγους όπως και στο ΕΣΠΑ). Τελικά αυτό που κατέστη εφικτό να γίνει είναι η παράδοση 2 ελικοπτέρων πολλαπλών χρήσεων μεσαίου μεγέθους για ιατρική χρήση, 2 πυροσβεστικών ελικοπτέρων μεσαίου μεγέθους και 1 ελικοπτέρου για τη μεταφορά της ομάδας διαχείρισης συμβάντων της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας. Ενδιαφέρον είναι ωστόσο πως ελάχιστα μειώθηκε ο προϋπολογισμός της δράσης (από 155 εκατ. ευρώ σε 135 εκατ. ευρώ).
Συνολικά, οι δράσεις καλύπτουν επιδοτήσεις 1,1 δισ. ευρώ έναντι 854 εκατ. ευρώ αρχικού σχεδιασμού, παρά το γεγονός πως πολλές απεντάχθηκαν. Και αυτό κυρίως της πολύ μεγάλης «ενίσχυσης» από τα 224 στα 651 εκατ. ευρώ της παρέμβασης Εθνικό Σχέδιο Αναδασώσεων και εμβληματική επένδυση «Πάρνηθα» που μετονομάστηκε σε Antinero για να καλύψει και άλλες περιοχές, χωρίς όμως να είναι σαφές στα «ορόσημα» πως αυξήθηκε ανάλογα και το έργο.
Εντελώς απεντάχθηκαν οι δράσεις έργα μετριασμού των πλημμυρών (110 εκατ. ευρώ), υποδομή – δημιουργία ενός στρατηγικού εθνικού συστήματος διαχείρισης καταστροφών (74 εκατ. ευρώ) και η υλοποίηση των περιφερειακών επιχειρησιακών κέντρων πολιτικής προστασίας (19 εκατ. ευρώ).
Ταμείο Ανάκαμψης – Μέτρα προφύλαξης από πυρκαγιές και άλλες καταστροφές
ΠΗΓΗ: DEAL
