Σε όλη τη χώρα τιμάται με κατάνυξη η Κοίμηση της Θεοτόκου. Τα ξεχωριστά έθιμα και οι λαογραφικές παραδόσεις
Ο Δεκαπενταύγουστος, η ημέρα που η Εκκλησία τιμά την Κοίμηση της Θεοτόκου, έχει επικρατήσει στην ελληνική λαϊκή παράδοση να θεωρείται το Πάσχα του καλοκαιριού. Η Εκκλησία προσέδωσε στη Μητέρα του Θεού, τη θνητή γυναίκα που έγινε η γέφυρα ανάμεσα στη Γη και στον ουρανό, τη μεγαλύτερη τιμή, γι’ αυτό και εικονίζεται ως «Πλατυτέρα των Ουρανών» στην αψίδα του ιερού, εκεί όπου συμβολικά ενώνεται η Γη με τον ουρανό.
Η λαογραφία έχει καταγράψει περισσότερα από 500 θεοτοκωνύμια: Μεγαλόχαρη, Εκατονταπυλιανή, Φανερωμένη, Κοσμοσωτήρα, Χοζοβιώτισσα, Εικοσιφοίνισσα, Βρεφοκρατούσα, Ελεούσα, Θαλασσινή, Γιάτρισσα, Μυρτιδιώτισσα και πολλά ακόμη. Εκατοντάδες είναι τα προσκυνήματα ανά την Ελλάδα, αφιερωμένα στη Θεοτόκο, που προσελκύουν πλήθη πιστών.
Η Τήνος
Το πιο φημισμένο είναι αυτό της Ευαγγελίστριας στην Τήνο. Ο ναός χτίστηκε στο σημείο όπου βρέθηκε η Εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, αποτελώντας πόλο προσκυνήματος καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, το οποίο κορυφώνεται ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο. Η εικόνα θεωρείται από τους πιστούς θαυματουργή και η εύρεσή της, το 1823, θεωρήθηκε θεϊκός οιωνός για το δίκαιο και την επιτυχία της Επανάστασης ενάντια στον τουρκικό ζυγό.
Λίγα μίλια μακριά από την Τήνο, στην Παροικιά της Πάρου, δεσπόζει η Παναγία η Εκατονταπυλιανή. Χτισμένος επί Ιουστινιανού, ο παλαιοχριστιανικός ναός αποτελεί πόλο έλξης χιλιάδων προσκυνητών για την περιφορά του Επιταφίου της Παναγίας.
Στην Κεφαλλονιά, η λατρεία της Θεοτόκου είναι συνδεδεμένη με τα περίφημα «φιδάκια της Παναγίας», που χιλιάδες κόσμου συγκεντρώνονται στον Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου, στα χωριά Mαρκόπουλο και Αργίνια, στα νότια του νησιού, για να τα δουν. Η παράδοση θέλει τα φιδάκια να φέρνουν καλή τύχη στο νησί και, αν δεν εμφανιστούν, ο οιωνός είναι κακός, όπως έγινε, για παράδειγμα, τη χρονιά των καταστροφικών σεισμών, το 1953.
Μεγάλο πόλο έλξης προσκυνητών αποτελεί η Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου στην Αχαΐα, όπου τιμάται η Κοίμηση της Θεοτόκου. Το εντυπωσιακό κτιριακό συγκρότημα είναι χτισμένο πάνω σε απόκρημνο βράχο, στο άνοιγμα ενός μεγάλου φυσικού σπηλαίου της οροσειράς του Χελμού, και χρονολογείται από το 362 μ.Χ. Κάθε χρόνο, πλήθος πιστών φτάνει στη μονή για να προσκυνήσει την ιερή εικόνα της Παναγίας της Μεγαλοσπηλαιώτισσας, που είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά.
Μυσταγωγία στις μεγάλες μονές της Μακεδονίας
Γιορτή της Παναγίας με προσκύνημα στις πλαγιές του Βερμίου, καβαλάρηδες στη Σιάτιστα και μυσταγωγία στο Αγιον Ορος. Ο Δεκαπενταύγουστος αποτελεί παραδοσιακά μία από τις μεγαλύτερες γιορτές της Ορθοδοξίας για τη Μακεδονία και κάθε χρόνο χιλιάδες επισκέπτες από κάθε γωνιά της Ελλάδας επιλέγουν να γίνουν μύστες εθίμων αιώνων.
Το Αγιον Ορος: Το Περιβόλι της Παναγίας γιορτάζει με ξεχωριστή ευλάβεια και τιμή την Υπεραγία Θεοτόκο στις 23 Αυγούστου. Από τη νύχτα γίνονται αγρυπνίες στις οποίες ψάλλονται ψαλμωδίες για την Παναγία. Ακολουθεί σε όλα τα μοναστήρια πανηγυρική γιορταστική τράπεζα για όλο τον κόσμο, μοναχούς και επισκέπτες. Οπως είναι, άλλωστε, γνωστό κατά τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας του το Αγιον Ορος πολλές φορές χρειάστηκε τη βοήθειά της.
Οι καβαλάρηδες: Κάθε Δεκαπενταύγουστο πάνω από 200 άλογα ξεκινούν με τους καβαλάρηδές τους μια εντυπωσιακή πομπή προς την Ιερά Μονή της Παναγίας του Μικροκάστρου για να την προσκυνήσουν υπό τους ήχους του τραγουδιού «λάμπουν τα χιόνια στα βουνά, λάμπουν και τα λαγκάδια». Το έθιμο καθιερώθηκε την περίοδο της Τουρκοκρατίας, καθώς ο πληθυσμός ένιωθε την ανάγκη να διατρανώσει τη λεβεντιά του αλλά και την ελπίδα για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού.
Η Σουμελά: Το προσκύνημα της Παναγίας Σουμελά στο Βέρμιο ξεκίνησε το 1951, όταν εγκαταστάθηκε η ιστορική εικόνα στη νέα κατοικία της. Την εικόνα είχε μεταφέρει από το Μοναστήρι του όρους Μελά του Πόντου ο αείμνηστος αρχιμανδρίτης Αμβρόσιος Σουμελιώτης το 1931. Στο Πανελλήνιο Ιερό Προσκύνημα της Παναγίας Σουμελά φυλάσσονται, επίσης, ο βαρύτιμος και ευμεγέθης σταυρός που φέρει τίμιο ξύλο, δωρεά του αυτοκράτορα Εμμανουήλ Γ’ (1390-1417) του Μεγαλοκομνηνού προς την παλαίφατη Πατριαρχική Μονή της Παναγίας Σουμελά του Πόντου και το χειρόγραφο Ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου, ηγουμένου της Μονής της Παναγίας Σουμελά του Πόντου (644), τα οποία είχε φέρει ο Αμβρόσιος Σουμελιώτης επίσης το 1931. Εκεί βρίσκεται και ο ενεπίγραφος χρυσοκέντητος Επιτάφιος της Μονής Σουμελά, που παραχωρήθηκε από το Μουσείο Μπενάκη το 1997. Στο σκευοφυλάκιο φυλάσσονται και άλλα κειμήλια επισκέψιμα από το κοινό.
