Η εδραίωση κοινής αεράμυνας και ναυτικής προστασίας κρίσιμων υποδομών αυξάνει το επίπεδο στρατηγικής αποτροπής και περιορίζει τα περιθώρια υβριδικών επιθέσεων
Η Ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε περίοδο δομικού μετασχηματισμού μέσω της ενισχυμένης συνεργασίας Ελλάδας – Ισραήλ, με τη συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας.
- Του Άγγελου Χωριανόπουλου*
Η σύγκλιση αυτή υπερβαίνει το επίπεδο των διμερών συμφωνιών και διαμορφώνει μια συνεκτική περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας, με τις Ηνωμένες Πολιτείες ως πυρήνα και σαφείς επιπτώσεις στις γεωπολιτικές ισορροπίες της περιοχής.
Κεντρικό άξονα αποτελεί η διαμόρφωση κοινού δικτύου αεράμυνας με δικτυοκεντρική διασύνδεση (network-centric integration) η οποία λαμβάνει χώρα μεταξύ κρατών πρώτη φορά στην ευρωπαϊκή ιστορία. Η διαλειτουργικότητα μεταξύ συστημάτων όπως τα SPYDER, BARAK MX, DAVID’S SLING και PATRIOT δημιουργεί πολυεπίπεδη, πολυεθνική αντιαεροπορική και αντιπυραυλική ομπρέλα, καθώς θα επιχειρούν συνεργατικά για το Ισραήλ, την Ελλάδα και την Κύπρο.
Η εξέλιξη αυτή ενισχύει ουσιαστικά τη στρατηγική αποτροπή στην ανατολική Μεσόγειο, ιδίως έναντι απειλών βαλλιστικών και cruise πυραύλων, UAV και επιθέσεων κορεσμού από τουρκικά μη επανδρωμένα. Η παράλληλη προώθηση κοινής ηλεκτρικής διασύνδεσης μέσω του GSI εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο ενεργειακής ασφάλειας και διαφοροποίησης πηγών τροφοδοσίας, με άμεσες επιπτώσεις στην περιφερειακή σταθερότητα και την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.
Επιχειρησιακή διάσταση
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η συνεργασία επεκτείνεται στη συγκρότηση Κοινών Δυνάμεων Ταχείας Αντίδρασης για την αντιμετώπιση υβριδικών επιχειρήσεων (hybrid operations) που διεξάγει η Τουρκία στην περιοχή, ενώ λειτουργεί προληπτικά για αντίστοιχες επιχειρήσεις από μεριάς Κίνας και Ρωσίας στα πρότυπα που χρησιμοποιούνται έναντι των βαλτικών κρατών.
Το σενάριο χρήσης εμπορικών πλοίων για επιθετικές ενέργειες κατά κρίσιμων υποδομών, όπως ο GSI, παραπέμπει σε πρακτικές που έχουν παρατηρηθεί σε άλλα γεωγραφικά θέατρα, συμπεριλαμβανομένης της Βαλτικής. Η πρόβλεψη για κοινές ναυτικές δυνάμεις προστασίας εμπορικών ροών και υποθαλάσσιων καλωδίων ενισχύει την αποτροπή έναντι δολιοφθορών και επιθετικών ενεργειών σε θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας (Sea Lines of Communication – SLOCs). Η διασφάλιση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας συνδέεται άμεσα με τη λειτουργία του διεθνούς εμπορίου και της ενεργειακής τροφοδοσίας στην περιοχή.
Ιδιαίτερης σημασίας είναι η πρόταση (δυνητική) για εμβόλιμη εγκατάσταση αυτόνομου υποθαλάσσιου δικτύου επιτήρησης 24/7 από την ελληνική εταιρία SOTIRIA Technology, με στόχο την προστασία του GSI. Ενα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να περιλαμβάνει αισθητήρες, υποθαλάσσιες πλατφόρμες και δικτυοκεντρική διασύνδεση με εθνικά κέντρα επιχειρήσεων, ενισχύοντας τις στρατιωτικές δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης και επιτήρησης κρίσιμων υποδομών.
Παράλληλα, η ενσωμάτωση του αυτόνομου υποβρυχίου BlueWhale στο Πολεμικό Ναυτικό, με μεταφορά τεχνογνωσίας μέσω της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας (ΕΑΒ), αναβαθμίζει τις δυνατότητες ανθυποβρυχιακού πολέμου (ASW), επιτήρησης και συλλογής πληροφοριών (ISR). Η συμπληρωματική αξιοποίηση συστημάτων, όπως τα SPIKE NLOS και τα μη επανδρωμένα αεροχήματα Orbiter, ενισχύει το πλέγμα πολυτομεακών επιχειρήσεων (multi-domain operations).
Θεσμικό πλαίσιο
Η τριμερής συνεργασία Ελλάδας – Ισραήλ – Κύπρου εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα σχέσεων που περιλαμβάνει το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ενωση. Αν και το Ισραήλ δεν αποτελεί μέλος του ΝΑΤΟ, η αυξανόμενη διαλειτουργικότητα με κράτη-μέλη της Συμμαχίας ενισχύει τη συνοχή του δυτικού στρατηγικού άξονα στην ανατολική Μεσόγειο. Η εμβάθυνση της συνεργασίας αυτής λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος (force multiplier), δημιουργώντας ένα θεσμικό πλαίσιο συντονισμένης αντίδρασης σε συμβατικές και υβριδικές απειλές. Ταυτόχρονα, ενισχύει τη θέση της Ελλάδας ως πυλώνα περιφερειακής σταθερότητας. Η διάσταση της αμυντικής βιομηχανίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η μεταφορά τεχνογνωσίας για το BlueWhale μέσω της ΕΑΒ δημιουργεί προοπτικές τεχνολογικής αναβάθμισης και εγχώριας παραγωγικής συμμετοχής. Η ενσωμάτωση ελληνικών εταιριών, όπως η SOTIRIA Technology, σε έργα στρατηγικής σημασίας ενισχύει το εθνικό βιομηχανικό οικοσύστημα. Η σύμπραξη αυτή μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για περαιτέρω επενδύσεις στην αμυντική βιομηχανία, με συνέργειες σε τομείς όπως τα μη επανδρωμένα συστήματα, η κυβερνοασφάλεια και οι υποθαλάσσιες τεχνολογίες.
Στρατηγική αξιολόγηση
Η διαμόρφωση διαλειτουργικού δικτύου αεράμυνας και κοινών επιχειρησιακών δομών ενισχύει ουσιαστικά τη στρατηγική αποτροπή στην ανατολική Μεσόγειο. Η προστασία κρίσιμων ενεργειακών και ψηφιακών υποδομών μειώνει την τρωτότητα έναντι υβριδικών απειλών, ενώ η ενίσχυση της ναυτικής παρουσίας ενδυναμώνει τη γεωπολιτική ισορροπία. Παράλληλα, η εμβάθυνση της συνεργασίας ενδέχεται να επηρεάσει τις περιφερειακές δυναμικές ισχύος, προκαλώντας αναπροσαρμογές από τρίτους δρώντες. Η επιτυχία του εγχειρήματος θα εξαρτηθεί από τη θεσμική σταθερότητα, τη χρηματοδότηση και τη διαρκή επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Η ελληνοϊσραηλινή σύγκλιση συνιστά σημαντική εξέλιξη για τη γεωπολιτική ισορροπία στην ανατολική Μεσόγειο. Η εδραίωση κοινής αεράμυνας και ναυτικής προστασίας κρίσιμων υποδομών αυξάνει το επίπεδο στρατηγικής αποτροπής και περιορίζει τα περιθώρια υβριδικών επιθέσεων. Το ρίσκο κλιμάκωσης παραμένει διαχειρίσιμο, υπό την προϋπόθεση διαφάνειας και συντονισμού με το ΝΑΤΟ και την Ε.Ε. Η επόμενη φάση αναμένεται να επικεντρωθεί στη θεσμοθέτηση μόνιμων μηχανισμών διοίκησης και στον περαιτέρω εκσυγχρονισμό των στρατιωτικών δυνατοτήτων.
*Αναλυτής Γεωπολιτικού Ρίσκου, ιδρυτής Future Warfare
