θε χρόνο στις 21 Μαΐου, ανήμερα της γιορτής των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, αναβιώνει σε χωριά της Μακεδονίας και της Θράκης ένα από τα πιο ιδιαίτερα και μυστηριώδη έθιμα της χώρας: τα Αναστενάρια. Πρόκειται για μια τελετουργία που κορυφώνεται με την πυροβασία των πιστών πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, προκαλώντας το ενδιαφέρον επισκεπτών και ερευνητών από όλο τον κόσμο.
Η τελετουργία και η πυροβασία
Η διαδικασία ξεκινά μέρες πριν με προσευχές και χορούς στο «κονάκι», τον ιερό χώρο όπου φυλάσσονται οι εικόνες των Αγίων, τις οποίες οι πιστοί αποκαλούν «Χάρες». Οι συμμετέχοντες, γνωστοί ως Αναστενάρηδες, προετοιμάζονται ψυχολογικά και πνευματικά, μπαίνοντας σταδιακά σε μια κατάσταση ανάτασης υπό τους ήχους της θρακιώτικης λύρας και του νταουλιού.
Το βράδυ της 21ης Μαΐου, ανάβεται μια μεγάλη φωτιά σε κεντρικό σημείο του χωριού. Όταν η φωτιά σβήσει και μείνει η θράκα, οι Αναστενάρηδες εισέρχονται στον κύκλο και περπατούν πάνω στα κάρβουνα κρατώντας τις εικόνες. Το στοιχείο που εντυπωσιάζει είναι ότι οι πυροβάτες παραμένουν αλώβητοι, χωρίς ίχνος εγκαύματος στα πέλματά τους.
Οι ρίζες και η εξάπλωση του εθίμου
Το έθιμο έχει τις ρίζες του στην περιοχή της Ανατολικής Θράκης και μεταφέρθηκε στην Ελλάδα από τους πρόσφυγες μετά την ανταλλαγή πληθυσμών. Σύμφωνα με την παράδοση, όλα ξεκίνησαν όταν η εκκλησία των Αγίων στο χωριό Κωστί πήρε φωτιά και οι κάτοικοι μπήκαν μέσα για να σώσουν τις εικόνες, βγαίνοντας σώοι χάρη στη θεϊκή προστασία.
Σήμερα, τα Αναστενάρια αναβιώνουν με ιδιαίτερη ένταση στις εξής περιοχές:
Στην Αγία Ελένη Σερρών και στον Κερκίνη.
Στον Λαγκαδά Θεσσαλονίκης.
Στη Μελίκη Ημαθίας και στο Μαυρολεύκη Δράμας.
Αν και η επίσημη Εκκλησία αντιμετωπίζει συχνά το έθιμο με επιφύλαξη λόγω των προχριστιανικών του καταβολών, για τις τοπικές κοινότητες αποτελεί μια ζωντανή κληρονομιά που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά. Οι εκδηλώσεις συνήθως διαρκούν τρεις ημέρες, ολοκληρώνοντας τον κύκλο τους στις 23 Μαΐου.
