Η Κασπία, η Μέση Ανατολή και η ανατολική Μεσόγειος διαθέτουν σημαντικούς ανεκμετάλλευτους ή υποαξιοποιημένους πόρους φυσικού αερίου, σχετικά κοντά στις ευρωπαϊκές αγορές
Ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας βλέπουν Τούρκοι αναλυτές την κάλυψη του ενεργειακού ελλείμματος της Τουρκίας το οποίο όπως υποστηρίζουν μπορεί να καλυφθεί μέσα από μία στρατηγική που θα την αναδείξει όχι μόνο ως χώρα διέλευσης, αλλά και ως κέντρο ικανό να κατευθύνει τις ενεργειακές ροές.
Η στρατηγική αυτή στηρίζεται σε μία νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική με επίκεντρο την Τουρκία, που εκτείνεται από τη λεκάνη της Κασπίας μέχρι την ανατολική Μεσόγειο, από τον Εύξεινο Πόντο μέχρι το Κέρας της Αφρικής. Αυτό ανέφερε, μεταξύ άλλων, ο Mehmet Ögütçü στις 13 Απριλίου στην ανάλυσή του για την τουρκική στρατηγική για την ενέργεια και τη γεωπολιτική της διάσταση. Στα κυριότερα σημεία της ανάλυσής του αναφέρει:
1) Εναλλακτικές
«Η ευρωπαϊκή ενεργειακή τάξη μετά τον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας αναζητεί εναλλακτικές λύσεις. Για μια ήπειρο που καταναλώνει περίπου 400 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως, το φυσικό αέριο μέσω αγωγών παραμένει απαραίτητο από άποψη στρατηγικής και οικονομικής ανταγωνιστικότητας. Αυτή η κατάσταση έχει στρέψει για άλλη μια φορά την προσοχή στην περιοχή γύρω από την Τουρκία. Η Κασπία, η Μέση Ανατολή και η ανατολική Μεσόγειος διαθέτουν σημαντικούς ανεκμετάλλευτους ή υποαξιοποιημένους πόρους φυσικού αερίου σχετικά κοντά στις ευρωπαϊκές αγορές.
Το θεμελιώδες ερώτημα δεν είναι πλέον αν υπάρχει φυσικό αέριο ή όχι. Είναι αν αυτό το αέριο μπορεί να μεταφερθεί αξιόπιστα, ανταγωνιστικά και βιώσιμα. Το Τουρκμενιστάν είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς φυσικού αερίου στον κόσμο, με περίπου 13,6 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα αποθεμάτων φυσικού αερίου. Ωστόσο, η συντριπτική ποσότητα αυτού του φυσικού αερίου πηγαίνει στην Κίνα. Οι πρόσφατες περιορισμένες συμφωνίες ανταλλαγής φυσικού αερίου που εκτείνονται από το Ιράν στην Τουρκία μπορεί να είναι τα πρώτα σημάδια ενός μεγαλύτερου διαδρόμου».
2) Τα δύο σενάρια
«Σε αυτό το σημείο υπάρχουν δύο κύρια σενάρια που θα μπορούσαν να αλλάξουν την εικόνα. Το πρώτο είναι το μοντέλο επέκτασης μέσω του Ιράν. Με αποθέματα περίπου 34 τρισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων, το Ιράν είναι ένας παράγοντας που θα μπορούσε να αλλάξει τους κανόνες στην παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου, εάν χαλαρώσουν οι κυρώσεις και επιτευχθεί ειρήνη.
Ακόμη και μια μερική επιστροφή στο παγκόσμιο σύστημα θα μπορούσε να αυξήσει τον όγκο φυσικού αερίου που έρχεται στην Τουρκία πολύ πέρα από το σημερινό ετήσιο επίπεδο των περίπου 10 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων. Το δεύτερο σενάριο είναι ο αγωγός διαμετακόμισης της Κασπίας, ο οποίος συζητείται εδώ και χρόνια. Η σύνδεση του τουρκμενικού φυσικού αερίου απευθείας με το Αζερμπαϊτζάν και από εκεί με την Τουρκία και την Ευρώπη μέσω του Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου θα μπορούσε να ανοίξει την πόρτα σε μια νέα στρατηγική εποχή».
3) Κιρκούκ-Τσεϊχάν
«Το Ιράκ είναι μια σημαντική ενεργειακή χώρα και παράγει περίπου 4,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρέλαιο την ημέρα. Ο αγωγός Κιρκούκ-Τσεϊχάν θεωρητικά έχει μεταφορική ικανότητα έως και 1 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα. Ωστόσο, λόγω πολιτικών προβλημάτων και τεχνικών δυσλειτουργιών, αυτή η χωρητικότητα δεν έχει αξιοποιηθεί πλήρως για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Εάν η ροή του αγωγού επιστρέψει στην πλήρη της χωρητικότητα, ο ρόλος της Τουρκίας ως ενεργειακού τερματικού σταθμού στη Μεσόγειο θα ενισχυθεί σημαντικά. Το πιο σημαντικό είναι ότι εάν δημιουργηθούν νέες συνδέσεις υποδομών μεταξύ της Βασόρας και του Βορρά εντός του Ιράκ, θα καταστεί δυνατή η κατεύθυνση μεγαλύτερων όγκων πετρελαίου προς το Τσεϊχάν».
4) Ανατολική Μεσόγειος
«Το συνολικό μέγεθος των αποθεμάτων φυσικού αερίου που ανακαλύφθηκαν στην ανατολική Μεσόγειο τα τελευταία 15 χρόνια εκτιμάται ότι κυμαίνεται μεταξύ 2 και 3 τρισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων. Τα πεδία Λεβιάθαν και Ταμάρ του Ισραήλ, το κοίτασμα Ζορ της Αιγύπτου και οι ανακαλύψεις στα ανοιχτά των ακτών της Κύπρου έχουν φέρει έντονα την περιοχή στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη. Ωστόσο, η μετατροπή αυτών των αποθεμάτων σε οικονομική αξία παρεμποδίζεται περισσότερο από πολιτικές διαφωνίες παρά από τεχνικές δυσκολίες.
Οι διαφωνίες σχετικά με τη θαλάσσια δικαιοδοσία, τις διεκδικήσεις υφαλοκρηπίδας και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες επηρεάζουν άμεσα τα ενεργειακά έργα. Η συνεργασία μεταξύ Ελλάδας, Ισραήλ και Κύπρου, καθώς και έργα αγωγών όπως ο EastMed, αντικατοπτρίζουν μια προσπάθεια δημιουργίας μιας ενεργειακής αρχιτεκτονικής που αποκλείει την Τουρκία. Ωστόσο, οι τεχνικές και οικονομικές πραγματικότητες καθιστούν αμφισβητήσιμη τη βιωσιμότητα τέτοιων έργων.
Ενώ η Ευρωπαϊκή Ενωση θεωρεί την ανατολική Μεσόγειο επιλογή για τη μείωση της εξάρτησής της από το ρωσικό φυσικό αέριο, η συνολική παραγωγική ικανότητα της περιοχής απέχει πολύ από την κάλυψη της ετήσιας ζήτησης φυσικού αερίου της Ευρώπης, η οποία ανέρχεται σε περίπου 400 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Αυτό καθιστά την ανατολική Μεσόγειο “συμπληρωματική πηγή” και όχι “πλήρη εναλλακτική”. Ο ρόλος της Τουρκίας σε αυτήν την εξίσωση είναι κρίσιμος: είτε θα γίνει μια αποκλεισμένη χώρα διέλευσης είτε θα μετατραπεί σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο, καθιστώντας την έναν από τους παράγοντες που θα αλλάξουν τα δεδομένα».
5) Εύξεινος Πόντος
«Η ανακάλυψη του κοιτάσματος φυσικού αερίου Sakarya στον Εύξεινο Πόντο από την Τουρκία ξεχωρίζει ως η μεγαλύτερη ενεργειακή ανακάλυψη στην ιστορία της χώρας, με περίπου 710 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα αποθεμάτων. Επιπλέον, το κοίτασμα Neptun Deep της Ρουμανίας και το δυναμικό της Ουκρανίας στον Εύξεινο Πόντο θα μπορούσαν να μετατρέψουν την περιοχή σε έναν νέο ενεργειακό κόμβο.
H συνεκτίμηση του φυσικού αερίου του Ευξείνου Πόντου και του φυσικού αερίου της Kασπίας από κοινού θα μπορούσε να αυξήσει την ασφάλεια εφοδιασμού της Τουρκίας, επεκτείνοντας παράλληλα την εξαγωγική της ικανότητα προς την Ευρώπη. Οι αγωγοί φυσικού αερίου Blue Stream και TurkStream της Τουρκίας με τη Ρωσία εξακολουθούν να ρέουν. Είναι φανερό ότι αυτό θα συνεχιστεί και στο μέλλον».
6) Αφρικανική παράμετρος
«Η εξερεύνηση ενέργειας από την Τουρκία στα ανοιχτά των ακτών της Σομαλίας αποτελεί το νότιο σκέλος αυτής της ευρύτερης εικόνας. Μετά την εξερεύνηση, οι συνεργασίες με μεγάλες διεθνείς ενεργειακές εταιρίες θα είναι απαραίτητες για την παραγωγή, καθώς η TPAO (Τουρκική Εταιρία Πετρελαίου) δεν διαθέτει τη χρηματοδότηση ή τον τεχνικό εξοπλισμό για να επιτύχει αποτελέσματα μόνη της.
Οι συμφωνίες ασφαλείας της Τουρκίας με τη Σομαλία, όπως η τρέχουσα προστασία των χωρικών υδάτων, είναι επίσης σημαντικές από αυτή την άποψη. H Τουρκική Εταιρία Πετρελαίου μπορεί να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο, αλλά οι διεθνείς συνεργασίες είναι απαραίτητες για έργα μεγάλης κλίμακας. Η συμμετοχή της ExxonMobil, της QatarEnergy και άλλων σημαντικών παικτών θα είναι κρίσιμη από άποψη χρηματοδότησης και τεχνολογίας».
7) Γεωστρατηγικός άξονας
«Σε αυτήν την εξίσωση η σημασία της Κύπρου έχει γίνει ακόμη πιο εμφανής με τις πρόσφατες εξελίξεις. Το νησί δεν είναι μόνο ένα ενεργειακό πεδίο, αλλά και ένα γεωπολιτικό σημείο-κλειδί στο κέντρο των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας. Για την Τουρκία και την ΤΔΒΚ, ένας συμβιβασμός στα δικαιώματά τους σε αυτήν την περιοχή θα σήμαινε όχι μόνο την απώλεια ενέργειας, αλλά και στρατηγικού βάθους στην ανατολική Μεσόγειο. Τα ενεργειακά έργα και τα κυριαρχικά δικαιώματα είναι αλληλένδετα. Επομένως, είναι ζωτικής σημασίας για την Τουρκία να διατηρήσει ισορροπημένη αλλά αποφασιστική στάση στην πολιτική της στην ανατολική Μεσόγειο».
