Από τους Βάσκους στην Ισπανία και τους Φλαμανδούς στην Ολλανδία έως τους Κορσικανούς στη Γαλλία και την ιταλική Λέγκα του Βορρά, πολλά αυτονομιστικά κινήματα θέλουν να ακολουθήσουν το παράδειγμά τηςΑπό τη
Νεκταρία Καρακώστα
Ηαυτονομιστική κυβέρνηση της Καταλονίας φαίνεται αποφασισμένη να κηρύξει την ανεξαρτησία της. Αν αυτό συμβεί, θα έχει ανάψει μια πρώτη σπίθα, ικανή να αναζωπυρώσει τις αυτονομιστικές διεκδικήσεις απ’ άκρη σ’ άκρη της Ευρώπης (και του κόσμου) και να προκαλέσει σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα μια σαρωτική, αυτονομιστική… πυρκαγιά!
Αυτονομιστές και εθνικιστές είδαν με καλό μάτι την κίνηση της Καταλονίας. Αν το «πείραμα» πετύχει και το καταλανικό δημοψήφισμα αποδειχθεί success story, το κουτί της Πανδώρας θα έχει ήδη ανοίξει και πολλές χώρες της Ευρώπης θα δουν στο εσωτερικό τους να φουντώνουν οι αυτονομιστικές φωνές.
Και πρώτα από όλα μέσα στην ίδια την Ισπανία. Στη Χώρα των Βάσκων, η ρητορική περί αυτονομίας αμβλύνθηκε από τότε που η πολιτική πτέρυγα της ETA ανακοίνωσε τη διάλυσή της, το 2013, όμως δεν έχει τελείως ξεχαστεί. Δεν είναι τυχαίο που την ημέρα του καταλανικού δημοψηφίσματος 40.000 άνθρωποι διαδήλωσαν στο Μπιλμπάο υπέρ των Καταλανών.
Στο Βέλγιο, το εθνικιστικό κόμμα της Νέας Φλαμανδικής Συμμαχίας (N-VA), που τερμάτισε πρώτο στην εκλογική αναμέτρηση του 2014 και έγινε κύριος εταίρος της ομοσπονδιακής κυβέρνησης του Βαλόνου Σαρλ Μισέλ, έχει ήδη προαναγγείλει ότι το 2019, με τις φλαμανδικές εκλογές, θα επανεξετάσει την πορεία προς την αυτονομία και τη διάσπαση του Βελγίου στα εξ ων συνετέθη.
Κύριο επιχείρημα των ολλανδόφωνων της Φλάνδρας, μιας από τις πλουσιότερες περιοχές της Ευρώπης, είναι ότι το ομοσπονδιακό κράτος απομυζά μεγάλο μέρος του πλούτου τους προς όφελος της πολύ φτωχότερης, γαλλόφωνης Βαλονίας, στα νότια της χώρας. Για πολλούς, ωστόσο, η κίνηση ματ του Βαλόνου Μισέλ να συμπράξει κυβερνητικά με τους Φλαμανδούς φαίνεται πως απομακρύνει, προσωρινά τουλάχιστον, αυτό το ενδεχόμενο.
Στη Γαλλία, μία εξέλιξη αλά Καταλονία επιθυμούν οι Κορσικανοί, στη Βρετανία οι Σκοτσέζοι, ενώ στην Ιταλία η Λέγκα του Βορρά είχε ζητήσει επισήμως τη διχοτόμηση της χώρας – αν και το τελευταίο διάστημα έχει ρίξει τους τόνους. Ωστόσο, στις 22 Οκτωβρίου, οι περιφέρειες της Λομβαρδίας και του Βένετο κάνουν δημοψήφισμα για τη διεκδίκηση μεγαλύτερου βαθμού αυτονομίας για τις δύο αυτές ιταλικές περιφέρειες.
Στη Σκοτία, οι πολίτες είπαν το 2014 «όχι» στην ανεξαρτησία, το Brexit όμως έφερε και πάλι στο προσκήνιο το πρόγραμμα των εθνικιστών. Η απόφαση για το αν θα διεξαχθεί τελικά δημοψήφισμα αναμένεται το φθινόπωρο του 2018.
Ετερο «γαλλικό πονοκέφαλο» αποτελεί η Νέα Καληδονία στο γαλλικό αρχιπέλαγος του νότιου Ειρηνικού, που θα οργανώσει το αργότερο τον Νοέμβριο 2018 δημοψήφισμα για αυτοδιάθεση. Δεδομένου, ωστόσο, του εκλογικού χάρτη της περιοχής, η αυτονομία δεν έχει πολλές πιθανότητες να προχωρήσει.
Νήσοι Φερόες
Και οι Νήσοι Φερόες, στο αρχιπέλαγος της Δανίας, θα οργανώσουν τον Απρίλιο του 2018 δημοψήφισμα για νέο Σύνταγμα που θα τους δίνει δικαίωμα αυτοδιάθεσης.
Οι Φερόες απέκτησαν καθεστώς αυτονομίας το 1948, διαθέτουν Κοινοβούλιο και χωρικά ύδατα. Ομως, η εξωτερική και η αμυντική πολιτική τους αποτελούν μέχρι σήμερα αρμοδιότητα της Δανίας.
Το παράδειγμα της Καταλονίας θα μπορούσε να «ανοίξει την όρεξη για ανεξαρτησία» ακόμη και στην Αφρική, και συγκεκριμένα στην Μπιάφρα, που, ενώ το 1967 κήρυξε την ανεξαρτησία της, πυροδότησε έναν εμφύλιο πόλεμο που κατέληξε στην παράδοσή της στη Νιγηρία.
Δεν θεωρείται σύμπτωση που μόλις πριν από μερικές εβδομάδες ο νιγηριανός στρατός έβαλε την «ταμπέλα» του «τρομοκράτη» στο αυτονομιστικό κίνημα της Μπιάφρας.
Τι θα γίνει αν διασπαστεί η Ισπανία
Η Καταλονία είναι η πιο πλούσια και αναπτυγμένη περιοχή της Ισπανίας, με το υψηλότερο ακαθάριστο προϊόν στη χώρα, πράγμα που σε περίπτωση ανεξαρτησίας θα την αναδείξει σε μία από τις πιο πλούσιες χώρες στην Ευρώπη, με κατά κεφαλήν εισόδημα σε επίπεδα παρόμοια με εκείνα του Ηνωμένου Βασιλείου.
Οπως στο Βέλγιο και στην Ιταλία, όπου οι αυτονομιστικές κινήσεις είναι σε έναν μεγάλο βαθμό απότοκο της δυσαρέσκειας του Βορρά που «πληρώνει» τον φτωχό Νότο, έτσι και η Καταλονία οδηγήθηκε στο δημοψήφισμα γιατί θεωρούσε πως λάμβανε από την κεντρική εξουσία πολύ λιγότερα αναλογικά με τα ποσά που κατέβαλε. Ομως το βάρος του δημόσιου χρέους είναι ένα από τα ασθενή σημεία της Καταλονίας, γεγονός που την κάνει να εξαρτάται για τη χρηματοδότησή της από τις αγορές από το κεντρικό κράτος.
Τέλος, όπως και στην περίπτωση της Σκοτίας, είναι δύσκολο να αποφανθεί κανείς αν η ανεξάρτητη Καταλονία μπορεί να είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης, καθώς οι Βρυξέλλες εκτιμούν εδώ και χρόνια ότι η απόσχιση μιας περιοχής σημαίνει αυτόματα και την αποχώρησή της από την ένωση των 28 κρατών.
Εκρηκτική η κατάσταση στα Βαλκάνια
Η περιοχή με τους περισσότερους θύλακες με αυτονομιστική διάθεση, που απειλούν ανά πάσα στιγμή να βάλουν φωτιά στην περιοχή, είναι τα Βαλκάνια και κυρίως η πρώην Γιουγκοσλαβία. Βέβαια, εκεί οι αυτονομιστικές κινήσεις ανταγωνίζονται με τον αλυτρωτισμό και τον μεγαλοϊδεατισμό, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα.
Η κοιλάδα του Πρέσεβο, όπου δραστηριοποιείται η αλβανική παραστρατιωτική οργάνωση UCPMB, «παρακλάδι» του UCK, θεωρείται το επόμενο σημείο ανάφλεξης στην περιοχή, ενώ και στην αυτόνομη Βοΐβοντίνα, ο επικεφαλής της Λίγκας των Σοσιαλδημοκρατών, που διεκδικεί περισσότερη αυτονομία για τη βόρεια επαρχία της Σερβίας, υποστήριξε θερμά τη διεκδίκηση ανεξαρτησίας από τους Καταλανούς. Την ημέρα του δημοψηφίσματος μάλιστα εμφανίστηκαν στην περιοχή γκράφιτι με το σύνθημα «Καταλονία = Βοϊβοντίνα»!
Το καταλανικό δημοψήφισμα, τέλος, γέννησε συγκρίσεις με την κροατική Ιστρια, περιοχή που επίσης διεκδικεί αυτονομία και οικονομική αποκέντρωση. Δεν είναι τυχαίο που χώρες που έχουν αυτονομιστικές δυνάμεις στο εσωτερικό τους, όπως η Βοσνία και η Ρουμανία, είτε υπερασπίστηκαν την ισπανική κυβέρνηση είτε τήρησαν σιγήν ιχθύος.
