Επιβεβαιώνεται έπειτα από 15 χρόνια το πάρτι που έγινε σε βάρος της χρεοκοπημένης χώρας μας για να σωθούν οι γαλλικές και οι γερμανικές τράπεζες
Τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα από το αρχείο του Τζέφρι Eπσταϊν, τα οποία έδωσε στη δημοσιότητα το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, αποκαλύπτουν μια λιγότερο γνωστή αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πτυχή της δραστηριότητάς του: το έντονο και διαρκές ενδιαφέρον του για την Ελλάδα κατά την πιο σκοτεινή περίοδο της οικονομικής της κρίσης, με τα βαθιά πολιτικά χαρακτηριστικά. Ανάμεσα σε χιλιάδες μηνύματα, αναλύσεις και εσωτερικά έγγραφα, η Ελλάδα αναφέρεται περισσότερες από 1.500 φορές, γεγονός που καταδεικνύει ότι ο Επσταϊν όχι μόνο παρακολουθούσε στενά τις εξελίξεις, αλλά είχε και προσωπική ενημέρωση.
Η περίοδος 2012-2015 υπήρξε καθοριστική για τη χώρα. Τα Μνημόνια, οι αλλεπάλληλες διασώσεις, η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και η αβεβαιότητα για την παραμονή στο ευρώ διαμόρφωσαν ένα περιβάλλον ακραίας οικονομικής πίεσης, αλλά και υψηλού επενδυτικού ρίσκου. Μέσα σε αυτό το τοπίο, ο Επσταϊν φαίνεται πως αναζητούσε ευκαιρίες τόσο στον τραπεζικό τομέα όσο και στα ελληνικά κρατικά ομόλογα, αντιμετωπίζοντας την κρίση όχι μόνο ως γεωπολιτικό γεγονός, αλλά και ως χρηματοπιστωτικό πεδίο κερδοσκοπίας.
Το ελληνικό χρέος
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αλληλογραφία του με τον διακεκριμένο διανοούμενο Νόαμ Τσόμσκι, στις 31 Ιουλίου 2015. Σε ένα εκτενές e-mail, ο Επσταϊν αναλύει τη λειτουργία του τραπεζικού συστήματος και την «παράδοξη» λογική της τραπεζικής λογιστικής, όπου τα δάνεια καταγράφονται ως περιουσιακά στοιχεία, ακόμα κι αν είναι επισφαλή. Στο ίδιο μήνυμα εξηγεί τον ρόλο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF), ο οποίος άντλησε 440 δισ. ευρώ από τις αγορές για να χρηματοδοτήσει τις διασώσεις, μεταξύ άλλων και της Ελλάδας.
Ο Τσόμσκι απαντά με αιχμηρό τρόπο, υπογραμμίζοντας ότι τα πακέτα διάσωσης λειτούργησαν κυρίως προς όφελος των τραπεζών της Γαλλίας και της Γερμανίας και όχι της ίδιας της ελληνικής κοινωνίας. Οπως επισημαίνει, η Ελλάδα μετατράπηκε σε απλό «αγωγό», μέσω του οποίου μεταφέρθηκαν χρήματα προς τους διεθνείς πιστωτές, ενώ το βάρος του χρέους και της λιτότητας μεταφέρθηκε στους Ελληνες πολίτες.
Η ανταλλαγή αυτή αναδεικνύει ότι ο Επσταϊν όχι μόνο κατανοούσε τις βαθύτερες δομές της κρίσης, αλλά και συμμετείχε σε θεωρητικές συζητήσεις για τον χαρακτήρα και τη δικαιοσύνη των μηχανισμών διάσωσης. Ο Επσταϊν επικοινωνούσε και με την Αριάν ντε Ρότσιλντ, επικεφαλής του ομίλου Edmond de Rothschild Group, ενός από τους πιο ισχυρούς χρηματοοικονομικούς οργανισμούς στην Ευρώπη, συζητώντας για τις πολιτικές εξελίξεις της εποχής, με επίκεντρο την αποπομπή του τότε υπουργού Οικονομικών Γιάνη Βαρουφάκη.
Ο Μάντελσον
Σε άλλο e-mail, ο πρώην πρεσβευτής Πίτερ Μάντελσον, που είχε υπηρετήσει και ως επίτροπος Εμπορίου στην Κομισιόν, φαίνεται ότι ενημέρωνε τον Επσταϊν τόσο για οικονομικά μέτρα της βρετανικής κυβέρνησης, επί Γκόρντον Μπράουν, όσο και για υποθέσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ενα από τα e-mails που έστειλε αφορούσε το σχέδιο διάσωσης της Ελλάδας. Ο Μάντελσον είχε υπηρετήσει ως επίτροπος στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το 2004 έως το 2008. Ο Eπσταϊν έστειλε ένα e-mail στον Μάντελσον το βράδυ πρoτού ληφθεί η απόφαση διάσωσης. «Πηγές μού λένε ότι το πακέτο διάσωσης των 500 δισεκατομμυρίων ευρώ είναι σχεδόν ολοκληρωμένο» έγραφε. Και ο Πίτερ Μάντελσον ότι «θα ανακοινωθεί απόψε» και πως θα του τηλεφωνούσε αργότερα.
Τα αποκαλυπτικά e-mails για Τσίπρα και Βαρουφάκη
Λίγες ώρες μετά το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015, η Ρότσιλντ ενημερώνει τον Eπσταϊν ότι «κυκλοφορεί έντονα» η πληροφορία πως ο Αλέξης Τσίπρας επιθυμούσε την απομάκρυνση του Βαρουφάκη και ότι τη θέση του θεωρείται βέβαιο ότι θα αναλάμβανε ο επικεφαλής διαπραγματευτής Ευκλείδης Τσακαλώτος. «Ακούγεται έντονα ότι ο Αλέξης Τσίπρας ήθελε “το κεφάλι” του Γιάνη Βαρουφάκη και το πήρε. Η αντικατάσταση από τον επικεφαλής διαπραγματευτή Ευκλείδη Τσακαλώτο θεωρείται δεδομένη.
Η κίνηση αυτή δίνει στον Τσίπρα πολιτικό χρόνο και αλλάζει το κλίμα απέναντι στους εταίρους, χωρίς να αλλάζει άμεσα το πλαίσιο της διαπραγμάτευσης. Αύριο συγκαλείται Σύνοδος Κορυφής της ευρωζώνης και στις Βρυξέλλες καλλιεργείται η προσδοκία ότι εκεί θα αναζητηθεί λύση – έστω προσωρινή. Το διακύβευμα παραμένει αν ο χρόνος που κερδίζεται αρκεί για να μεταφραστεί το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος σε συμφωνία και όχι σε αδιέξοδο» αναφέρεται σε e-mail της Ρότσιλντ, με τον Επσταϊν να απαντά κυνικά: «Η παραίτηση του Ελληνα υπουργού φέρνει στην Ελλάδα ένα πιο μεγάλο πρόβλημα, δεν το κάνει ευκολότερο. Τώρα θα τους ζητηθεί να έρθουν με λύση. Οχι με προτάσεις. Τώρα την έχουν πραγματικά γ@@@@@ι».
Σε άλλο μήνυμά του, στις 29 Ιουνίου 2015, ο Επσταϊν κάνει λόγο για «απεχθή χρέη» και για τη δυσανάλογη ροή των κεφαλαίων των Μνημονίων προς την αποπληρωμή τόκων, αντί για την πραγματική ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας. Πέρα από τις πολιτικοοικονομικές αναλύσεις, τα αρχεία δείχνουν ξεκάθαρα επενδυτικές βλέψεις – άλλωστε μέσα στις κρίσεις που ποδοπατούν την ίδια την ανθρώπινη αξιοπρέπεια οι ισχυροί σαν τον Επσταϊν διακρίνουν ευκαιρίες. Τον Μάρτιο του 2012 ο Επσταϊν ενημερώνεται για τα περίφημα swaps του ελληνικού χρέους, μια σύνθετη χρηματοοικονομική διαδικασία που είχε χρησιμοποιηθεί για τη διαχείριση και απόκρυψη μέρους του δημόσιου ελλείμματος.
Τον Ιούνιο του 2014 καταγράφονται συζητήσεις για επενδύσεις σε warrants ελληνικών τραπεζών, σε μια περίοδο κατά την οποία ο τραπεζικός τομέας προσπαθούσε να ανακάμψει μετά το PSI και τις αλλεπάλληλες ανακεφαλαιοποιήσεις. Τα e-mails περιλαμβάνουν λεπτομερείς αναλύσεις για το ποσοστό κρατικής συμμετοχής στις ελληνικές τράπεζες, που κυμαινόταν από 35% έως 70%, καθώς και εκτιμήσεις ότι, παρά τις τεράστιες απώλειες, οι τράπεζες θα μπορούσαν να επιστρέψουν σταδιακά σε κερδοφορία. Αυτό το πλαίσιο φαίνεται πως ενδιέφερε τον Επσταϊν ως επενδυτική ευκαιρία υψηλού ρίσκου αλλά και υψηλής απόδοσης.
Οταν η κρίση γίνεται μπίζνες
Ανάμεσα στα αποκαλυπτικά αρχεία υπάρχει και ένα ηλεκτρονικό μήνυμα του 2016. Αποστολέας είναι ο εκλιπών Γιώργος Μαντζαβινάτος, τραπεζικό στέλεχος και σύμβουλος αναδιαρθρώσεων, ο οποίος απευθύνεται στον Τζέφρι Επσταϊν προκειμένου να εξηγήσει την ελληνική κατάσταση. Στο e-mail, ο Μαντζαβινάτος σκιαγραφεί ένα ζοφερό τοπίο. Εξι χρόνια συνεχούς ύφεσης, τρεις ανακεφαλαιοποιήσεις τραπεζών και αλλεπάλληλες αλλαγές κυβερνήσεων, χωρίς ουσιαστική πρόοδο. Αντίθετα, όπως σημειώνει, η Ελλάδα βρίσκεται «ακριβώς στο ίδιο επίπεδο», επιβαρυμένη πλέον και με το προσφυγικό ζήτημα.
Η ανεργία, σύμφωνα με την εκτίμησή του, αγγίζει το 30%, ενώ οι μεταρρυθμίσεις περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε φορολογικές αυξήσεις. Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η αναφορά του στην πολιτική ηγεσία, την οποία χαρακτηρίζει απαξιωτικά, εκφράζοντας τη διάχυτη απογοήτευση που επικρατούσε τότε σε μεγάλο μέρος της οικονομικής ελίτ. Το πιο αποκαλυπτικό σημείο του e-mail αφορά την κατάσταση των ελληνικών τραπεζών. Ο συντάκτης, επικαλούμενος την επαγγελματική του εμπλοκή με τις τέσσερις συστημικές τράπεζες, εκτιμά ότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (NPLs) κινούνται ήδη στο 42%-43%, με προοπτική να φτάσουν το 45% εντός του έτους.
Μάλιστα, προβλέπει ότι η κατάσταση θα επιδεινωθεί τους επόμενους μήνες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ενός τέταρτου γύρου ανακεφαλαιοποίησης, προκειμένου, όπως αναφέρει, να εξαναγκαστούν οι Ευρωπαίοι εταίροι να προχωρήσουν σε ουσιαστικές πρωτοβουλίες για την ελάφρυνση του ελληνικού χρέους. Χαρακτηριστική είναι η φράση του e-mail: «Ο τίτλος αυτού του βιβλίου θα μπορούσε να είναι “Η τέλεια καταστροφή”». Ο Μαντζαβινάτος πάντως ξεκαθαρίζει την προσωπική του άποψη ότι η Ελλάδα, τελικά, θα παραμείνει στην Ευρωπαϊκή Ενωση, απαντώντας στο ερώτημα αν η χώρα θα έφευγε από το ευρώ, ένα ερώτημα που τότε κυριαρχούσε διεθνώς.
Συνολικά, τα έγγραφα σκιαγραφούν την εικόνα ενός χρηματιστή που έβλεπε την ελληνική κρίση όχι μόνο ως πολιτικό και κοινωνικό δράμα, αλλά και ως επενδυτική ευκαιρία μεγάλης κλίμακας. Η Ελλάδα, για τον Επσταϊν, δεν ήταν απλώς μια χώρα σε κατάρρευση, αλλά ένα πεδίο όπου οι αναταράξεις μπορούσαν να μετατραπούν σε χρηματοπιστωτικά κέρδη, όπως δηλαδή ακριβώς τα διεθνή οικονομικά κέντρα αντιμετώπισαν την ελληνική κρίση.
Αγωνιούν υψηλόβαθμοι πολιτικοί της χώρας μας
Ανησυχία επικρατεί μετά τη δημοσιοποίηση των αρχείων Επσταϊν και στο εγχώριο σύστημα, το κυρίαρχο τμήμα του οποίου κάνει ό,τι μπορεί για να μένει στα χαμηλά η δημόσια ενασχόληση με το θέμα αυτό. Σε ορισμένους κύκλους της υψηλόβαθμης πολιτικής ελίτ, μάλιστα, καταγράφεται, σύμφωνα με πληροφορίες, και έκδηλη αγωνία μπροστά στο ενδεχόμενο οι επερχόμενες αποκαλύψεις, μέσα από τα εκατομμύρια των εγγράφων και των emails που βλέπουν το φως της δημοσιότητας και μπαίνουν σταδιακά στο μικροσκόπιο, να περιέχουν στοιχεία και συνομιλίες που θα εμπλέκουν και θα «καίνε» πρόσωπα υπεράνω υποψίας από την πολιτική τάξη της χώρας μας. Κάποιες πλευρές ήδη φέρεται ότι έχουν ξεκινήσει οργανωμένη έρευνα όλων αυτών των αρχείων…
Οι «rich Greeks from Patmos»
Στα αποχαρακτηρισμένα αρχεία Επσταϊν γίνεται αναφορά σε «rich Greeks from Patmos» (πλούσιους Ελληνες από την Πάτμο), που φαίνεται να ήταν ο αγαπημένος προορισμός για τον Επσταϊν ή για τους «φίλους» του. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία που αφορούν το καλοκαίρι του 2012, όταν ο Επσταϊν, τέσσερα χρόνια μετά την καταδίκη του για εξώθηση ανηλίκου σε πορνεία, εξακολουθούσε να κινείται με άνεση στους κύκλους της υψηλής κοινωνίας και να σχεδιάζει ταξίδια πολυτελείας, αυτή τη φορά με προορισμό την Ελλάδα και ειδικότερα την Πάτμο. Η Πάτμος εμφανίζεται επανειλημμένα στην ηλεκτρονική αλληλογραφία του Επσταϊν και της στενής συνεργάτιδάς του, Πέγκι Σίγκαλ, γκουρού των δημοσίων σχέσεων του Χόλιγουντ.
Σε προηγούμενα μηνύματα ο επσταϊν καλούσε ακόμη και τον Τσόμσκι να επισκεφθεί το νησί «αν αισθάνεται καλά», ενώ η ίδια η Σίγκαλ αναφέρει την Πάτμο ως έναν από τους αγαπημένους της προορισμούς. Ωστόσο, η πλέον αποκαλυπτική αναφορά εντοπίζεται σε e-mail του 2012. Η τότε ταμίας ΜΚΟ για την προστασία παιδιών Ολγα Γερουλάνου-Βότη φέρεται ότι επικοινωνεί με τη Σίγκαλ, ανταλλάσσοντας λεπτομέρειες για τη διοργάνωση ενός ταξιδιού που χρηματοδοτούνταν εξ ολοκλήρου από τον ίδιο τον Επσταϊν. Το ταξίδι θα ξεκινούσε από την Τουρκία και θα κατέληγε στις 4 Αυγούστου στην Πάτμο, νησί στο οποίο, σύμφωνα με τα αρχεία, ο χρηματιστής διατηρούσε στενές σχέσεις με πλούσιους Ελληνες φίλους.
Eρωτήματα
Το στοιχείο αυτό προκαλεί εύλογα ερωτήματα, καθώς η επικοινωνία για την οργάνωση του ταξιδιού γίνεται με την πρόεδρο του ιδρύματος Eliza Center, ενός οργανισμού αφιερωμένου στην καταπολέμηση της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης, παραμέλησης και βίας. Το Eliza Center δραστηριοποιείται ενεργά στην εκπαίδευση επαγγελματιών, στη στήριξη θυμάτων, στη λειτουργία νοσοκομειακών μονάδων φροντίδας και στην παροχή στέγης σε κακοποιημένα παιδιά.
Σε μήνυμα με παραλήπτρια τη Γερουλάνου-Βότη και τον Μίλτο Μουζάκη, διευθύνοντα σύμβουλο της Magna Group AE, που δραστηριοποιείται στον τουρισμό, αποστολέας με καλυμμένο όνομα αναφέρει λεπτομέρειες για μετακινήσεις από το Γκότσεκ της Τουρκίας προς το αεροδρόμιο του Νταλαμάν, πτήσεις με δικινητήριο αεροσκάφος προς Κω και στη συνέχεια ακτοπλοϊκή μετάβαση στην Πάτμο. Στο μήνυμα γίνεται λόγος για αυτοκίνητα, οδηγούς, βαλίτσες και χρονοδιαγράμματα, αποτυπώνοντας τον σχολαστικό σχεδιασμό του ταξιδιού. Η απάντηση του Μουζάκη υπενθυμίζει τις λεπτομέρειες των ακτοπλοϊκών δρομολογίων, αναφέροντας συγκεκριμένα πλοία, ώρες αναχώρησης και κόστος.
Ακολουθεί νέα απάντηση, στην οποία εξετάζεται ακόμη και η δυνατότητα χρήσης ελικοπτέρου, με αναφορά σε εξοικονόμηση 1.800 ευρώ για πιθανή πτήση από Πάτμο προς Αθήνα. Τον Ιούλιο του 2012, σύμφωνα με τα έγγραφα, ο ίδιος ο Επσταϊν φαίνεται να οργανώνει τη μετάβασή του από την Τουρκία στην Πάτμο είτε με ελικόπτερο είτε με ιδιωτικό αεροσκάφος. Σε ανταλλαγή μηνυμάτων, γίνεται αναφορά στον αδελφό του Γκάρι, σε σύντομη στάση στη Μύκονο, στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του Λονδίνου και σε μετέπειτα ταξίδι προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε άλλα e-mails του Οκτωβρίου 2012, η Σίγκαλ ενημερώνει συνεργάτες για το πρόγραμμα του Επσταϊν και αναφέρεται σε δείπνα με πλούσιους Ελληνες φίλους από την Πάτμο.
Η ίδια περιγράφει τη μετάβασή της από την Τουρκία στη Σύμη και την Κω, αναφέρεται στο Ασκληπιείο, στις παραλίες, στον έντονο τουρισμό και στη γνωριμία της με τοπικό επιχειρηματία, τον οποίο περιγράφει με ειρωνικό ύφος. Χαρακτηριστικά γράφει ότι την υποδέχτηκε «ένας 65χρονος Ελληνας που οδηγούσε Mercedes», ο οποίος της μιλούσε αδιάκοπα για τα παιδιά του, σχολιάζοντας με απορία: «Γιατί εγώ; Χρειάζεται να ξέρω για τα παιδιά του;» Σε άλλο σημείο περιγράφει την Κω ως «ένα φτωχικό ελληνικό Σεν Τροπέ», ενώ συνεχίζει με την ακτοπλοϊκή μετάβαση προς την Πάτμο, τις απότομες σκάλες του νησιού, τη φιλοξενία από τοπικούς οικοδεσπότες και τις κοινωνικές συναναστροφές, περιλαμβανομένων δείπνων και γευμάτων σε παραδοσιακά ξύλινα ιστιοφόρα, με συμμετοχή ακόμη και Ελληνα διπλωμάτη.
Το σύνολο αυτών των εγγράφων εντάσσεται σε έναν ευρύτερο όγκο υλικού που φωτίζει το κοινωνικό και επιχειρηματικό δίκτυο του Επσταϊν στην Ευρώπη και ειδικά στην Ελλάδα. Εντούτοις, όπως ξεκαθαρίζουν οι αμερικανικές Αρχές, οι αναφορές από μόνες τους δεν συνιστούν αδικήματα.
