• Το Μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη κρύβει πίσω του μια ιστορία που λίγοι γνωρίζουν σε βάθος. Η ιδέα μνημείου αφιερωμένου στους ήρωες του Αγώνα του 1821 προέκυψε για πρώτη φορά το 1889 στη Σύρο, όμως η ανέγερσή του για τους άγνωστους πεσόντες έγινε στην Αθήνα μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, σε μια εποχή εθνικής ανασύνταξης και πολεμικών απωλειών…
- Του Ανδρέα Καψαμπέλη
• Οι πρώτες διαφωνίες ανέκυψαν για το πού θα έπρεπε να δημιουργηθεί. Τελικά, το 1926 ο (τότε πραξικοπηματίας) Θεόδωρος Πάγκαλος επέλεξε την πλατεία των Παλαιών Ανακτόρων (όπως ονομαζόταν τότε) για να υπάρχει και ο συμβολισμός της βασιλικής εξουσίας…
• Μετά την πτώση της δικτατορίας Πάγκαλου συγκροτήθηκε νέα επιτροπή, που πρότεινε τη θέση στο Πεδίον του Αρεως, αλλά η απόφαση για τα Παλαιά Ανάκτορα επανήλθε, έπειτα από άλλη, μικρότερη επιτροπή, που είχε κυρίως στρατιωτικά μέλη.
• Η δημιουργία του μνημείου σημαδεύτηκε και από καλλιτεχνική σύγκρουση: Πριν αρχίσουν οι κύριες εργασίες, ο αρχιτέκτονας Λαζαρίδης αντικατέστησε τον γλύπτη Θωμά Θωμόπουλο με τον Φωκίωνα Ρωκ. Αυτή η αντικατάσταση έγινε «ίσως και λόγω οικονομικής διαφωνίας». Το πρώτο σχέδιο όριζε, πάντως, αναπαράσταση της Γιγαντομαχίας και ένα γλυπτό Αγγέλου, που συμβολικά φροντίζει τον πεσμένο Ελληνα στρατιώτη, ενώ ο Ρωκ ακολούθησε απλή, λιτή, «καθαρή γραμμή»: Το έργο του απεικονίζει έναν νεκρό οπλίτη, που φορά κράνος και στα χέρια του κρατά ασπίδα. Αυτό που γνωρίζουμε όλοι…
• Το κόστος, υπέρογκο για την εποχή, έφτασε τα 6,5 εκατομμύρια δραχμές, καθώς χρειάστηκαν χωματουργικές εργασίες για να χαμηλώσει η πλατεία κατά 7 μέτρα, ενώ εργάστηκαν και ειδικοί τεχνίτες από τη Γαλλία…
• Τα αποκαλυπτήρια έγιναν την εθνική επέτειο της 25ης Μαρτίου 1932. Ομως, σκιάστηκαν από την απουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας Αλέξανδρου Ζαΐμη και του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου, με παρόντα μόνο τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Ανδρέα Μιχαλακόπουλο. Από τότε, δε, τοποθετήθηκε καντήλι με φως από τη Μονή της Αγίας Λαύρας, όπως είχε προτείνει ο τότε Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος.
• Η αποδοχή του έργου δεν ήταν καθολική. Εφημερίδες της εποχής ζητούσαν την κατεδάφισή του. «Μη λυπηθείτε τα χρήματα που εδώσατε και κατεδαφίσατε άνευ δισταγμών το αισχούργημα του αφανούς στρατιώτου» έγραφε, μάλιστα, η εφημερίδα «Ακρόπολις» λίγες ημέρες μετά τα αποκαλυπτήρια!
• Μπροστά στα Παλαιά Ανάκτορα (στον ίδιο χώρο όπου σήμερα βρίσκεται το Μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη) έγινε και η πρώτη συνταγματική επανάσταση του ελληνικού κράτους, με επικεφαλής τον στρατηγό Ιωάννη Μακρυγιάννη. Σε συνεργασία με τον συνταγματάρχη Καλλέργη, διοικητή του ιππικού, ηγήθηκε του στρατού που, τα ξημερώματα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, περικύκλωσε τα Ανάκτορα απαιτώντας -μαζί με τον συγκεντρωμένο λαό- την παραχώρηση Συντάγματος. Ο Οθων, ο οποίος μέχρι τότε κυβερνούσε ως απόλυτος μονάρχης, υπό την πίεση της λαϊκής και στρατιωτικής παρουσίας, αναγκάστηκε να το αποδεχτεί…
Από τη στήλη ο κοριός της δημοκρατίας
